Το «Οταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο» με έφερε ξανά μπροστά σε κάτι που σκέφτομαι συχνά: η διάνοια του ανθρώπου είναι πεπερασμένη, όσον αφορά την κατανόηση των πραγμάτων, αλλά η δημιουργικότητα και ο στοχασμός, όχι.
Ο Λαμπατούτ γράφει για τον άνθρωπο-δημιουργό, που όμως έχει μια αδυναμία: δεν κατανοεί όσα δημιουργεί και όσα ανακαλύπτει.
Να τολμήσω να το χαρακτηρίσω ελαφρώς «λαβκραφτικό»; Θα τολμήσω. Λόγω της ιδέας της μεγαλοσύνης και της μεγαλοφυΐας, με τους επιστήμονες σχεδόν απόβλητους, ακατάλληλους για τη λειτουργική κοινωνία, που παρασέρνονται στην τρέλα και την εμμονή όταν συλλαμβάνουν το ασύλληπτο, το αχανές, έστω και στιγμιαία – αυτό στον Χ.Φ. Λάβκραφτ γίνεται μέσα στα όνειρα. Θα το πω όμως και «μαχενικό» (Αρθουρ Μάχεν). Βλέπε περί ονειρευτή-θεού.
Σβάρτσιλντ και Αϊνστάιν, Γκρότεντικ, Χάιζενμπεργκ και Σραίντινγκερ στις ιστορίες, με αληθινά στοιχεία της βιογραφίας τους, ξεκάθαρα στο είδος της λογοτεχνίας της επιστήμης, υβριδικό, συνδυάζοντας δηλαδή δοκίμιο, βιογραφία και μυθοπλασία, και με συγγραφέα Χιλιανό, σαφώς επηρεασμένο από το ρεύμα του μαγικού ρεαλισμού το οποίο φέρνει όμως στα μέτρα του, είναι ομολογουμένως απαιτητικό αναγνωστικά.
Οσο προχωρούν οι ιστορίες, καταλήγουν σε έναν κοινό παρονομαστή, και από τον μακρόκοσμο καταδυόμαστε στον μικρόκοσμο·στη μικρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης μπροστά στο αχανές του αγνώστου. Κι όμως, ο Λαμπατούτ, σχεδόν υπερβατικά, με μια γλώσσα απλή και καθόλου φορτωμένη με τεχνάσματα και λυρισμούς, μετατρέπει αυτόν τον μικρόκοσμο σε μεγάκοσμο, αφού ανοίγει το παράθυρο προς την ανθρώπινη ψυχή και διάνοια.
Το 6ο σε σειρά σεμινάριο Παιδικής Λογοτεχνίας με πρακτική άσκηση, έρχεται για 4 ημέρες:
21, 22, 23 και 28 Νοεμβρίου (17.30-20.30)
Διαδικτυακά, με ομαδοσυνεργατικές και ατομικές δραστηριότητες, και guest ομιλητή!
Περιεχόμενο – Διάρθρωση:
22/11 Κατηγορίες παιδικών βιβλίων. Από το παλιό στο καινούργιο. Από το σκοτεινό παραμύθι, στη σύγχρονη παιδική λογοτεχνία. Εισήγηση 20′: “Το σκοτεινό στοιχείο στα παραμύθια”- Αγγελική Βελισσαρίου, υποψήφια διδάκτωρ Παιδικής Λογοτεχνίας ΑΠΘ. Συζήτηση.
22/11 Το προσωπικό βίωμα και η παιδική ηλικία. Ηλικιακές ομάδες αναγνωστών, θέματα και γλώσσα. Η περιπέτεια και οι ήρωες που αγαπούν τα παιδιά. Περιπτώσεις μελέτης: <<Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά>> – <<Οικογένεια Άντερσον >> (εκδ. Ίκαρος). Τρόποι αφήγησης, δομή, έκταση. Εικονογράφηση, εξώφυλλο, επικοινωνία κειμένου και εικόνας.
23/11 Η παιδική λογοτεχνία στην εκπαίδευση και στη μαθησιακή διαδικασία. Μελέτη περιπτώσεων – Δημήτριος Γουλής, Επίκ. Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΑΠΘ. Συζήτηση. Ανάθεση εργασιών.
Στην άσκηση μπορείτε να δουλέψετε πάνω σε μια ιδέα (ή κείμενο) που ήδη έχετε, ώστε να τη δούμε μαζί και να τη βελτιώσουμε.
Θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης.
📌Οι συμμετέχοντες/ουσες έχουν προτεραιότητα σε επόμενα θεματικά σεμινάρια καθώς και εκπτώσεις στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα συγγραφής και επιμέλειας κειμένου.
Επιπλέον πληροφορίες στο email imaginarium.tsireli@gmail.com
📚 Η Ευλαμπία Τσιρέλη γράφει παιδικά βιβλία, μυθοπλασία μικρής φόρμας, ποίηση, καθώς και επιστημονικά δοκίμια (βλ.βιβλία). Το τελευταίο της παιδικό μυθιστόρημα (“Οικογένεια Άντερσον”, εικονογράφηση Αλέκος Παπαδάτος, εκδ. Ίκαρος, 2024) ήταν υποψήφιο στη Βραχεία Λίστα των Βραβείων του Ελληνικού IBBY 2025. Ποιήματά της έχουν εκδοθεί στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα εβραϊκά (περιοδικό Carmel, Ιερουσαλήμ). Τη μελέτη της για το έργο του J.R.R.Tolkien προλογίζει ο βιογράφος του, Colin Duriez.
Είναι η δημιουργός του Εργαστηρίου Συγγραφής Imaginarium όπου διδάσκει λογοτεχνική γραφή και επιμέλεια κειμένου από το 2014. Επιμελείται συλλογικές και προσωπικές εκδόσεις (πεζογραφία, ποίηση, παιδικό βιβλίο, δοκίμιο) και μεταφράζει λογοτεχνία και δοκίμιο.
Το Εργαστήρι Συγγραφής Imaginarium, που λειτουργεί από το 2014, προσφέρει ένα πλήρες και εξειδικευμένο πρόγραμμα συγγραφής και επιμέλειας κειμένου. Το βασικό εξάμηνο πρόγραμμα των αρχαρίων, αλλά και το τρίμηνο των προχωρημένων, βασίζονται σε μια πρωτότυπη μέθοδο άσκησης στη λογοτεχνική γραφή, που έχει δημιουργήσει η Ευλαμπία Τσιρέλη.
ΣΤΟΧΟΙ
▪︎εκμάθηση των βασικών εργαλείων της λογοτεχνικής συγγραφής (στοιχεία λογοτεχνικότητας, ύφος, περιγραφή, χαρακτήρες, αφηγητές, χρόνοι αφήγησης, εστίαση, πλοκή, πλάνο, κειμενικά είδη, διάλογος με τον αναγνώστη, επιμέλεια κειμένου κ.ά.)
▪︎αναγνώριση και μελέτη των κατηγοριών της μυθοπλασίας, μελέτη κειμένων, πειραματισμός στη γραφή με ατομικές και ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες
▪︎καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας και δημιουργικής ανάγνωσης, και του σωστού χειρισμού του λόγου
▪︎απόκτηση συγγραφικής αυτογνωσίας, συνεχής βελτίωση στη γραφή και τη βασική επιμέλεια του κειμένου
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Οι ασκήσεις εκτελούνται και σχολιάζονται μέσα στο μάθημα. Επιπλέον, υπάρχουν εργασίες για το σπίτι, που διορθώνονται από τη διδάσκουσα ώστε ο/η συμμετέχων/ουσα να λαμβάνει συνεχή ανατροφοδότηση.
ΔΙΑΡΚΕΙΑ
ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΡΧΑΡΙΩΝ: 6 ενότητες – 6 μήνες – 12 μαθήματα
Μαθήματα Δημιουργικής Γραφής για Εφήβους (12–17 ετών)
Αγαπάς να γράφεις; Θέλεις να εκφραστείς δημιουργικά μέσα από τις λέξεις και τις εικόνες; Έχεις ιστορίες που θέλεις να ζωντανέψουν στο χαρτί;
Μετά από σχετικά και συνεχή αιτήματα, ξεκινάει επιτέλους κύκλος μαθημάτων δημιουργικής γραφής για εφήβους! Ειδικά σχεδιασμένο πρόγραμμα για μαθητές από Α’ Γυμνασίου έως και Β’ Λυκείου (12–17 ετών). Ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τη φαντασία, τη γραφή, τη σωστή έκφραση και – το σημαντικότερο – τη χαρά της δημιουργίας!
📆 Τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα:
Διάρκεια: 6+1 μαθήματα Συχνότητα: Ανά 15 μέρες (2 φορές τον μήνα) – Σαββατοκύριακα Διάρκεια κάθε μαθήματος: 2 διδακτικές ώρες
Να καλλιεργηθεί η φαντασία και η δημιουργική έκφραση
Να ενισχυθεί η φιλαναγνωσία, δηλαδή η αγάπη για το διάβασμα
Να μάθουν οι έφηβοι να εκφράζονται με σαφήνεια, ορθότητα και προσωπικό ύφος
Να εξασκηθούν στη σωστή χρήση της γλώσσας, στην ορθογραφία, στη σύνταξη και στη δομή ενός κειμένου
Να μάθουν βασικές αρχές της αφήγησης, της χαρακτηρογραφίας, του διαλόγου και της σκηνικής περιγραφής
🌱 Τι άλλο προσφέρει:
Ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον για ελεύθερη έκφραση χωρίς φόβο κριτικής
Ανάπτυξη αυτοπεποίθησης μέσα από την ανάγνωση και παρουσίαση των προσωπικών τους έργων
Επαφή με κλασικά και σύγχρονα λογοτεχνικά έργα, ως έμπνευση και κίνητρο
Δημιουργία μικρών συγγραφικών πρότζεκτ που ολοκληρώνονται κατά τη διάρκεια του προγράμματος
👥 Για ποιους είναι κατάλληλο:
Για όλους τους εφήβους που αγαπούν τη γραφή, ή νιώθουν ότι έχουν κάτι να πουν και θέλουν να το εκφράσουν. Δεν χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία, μόνο διάθεση και φαντασία!
📌 Οι θέσεις είναι περιορισμένες, ώστε να υπάρχει ποιοτική και προσωπική καθοδήγηση.
ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΚΗΔΕΜΟΝΕΣ: Για δηλώσεις συμμετοχής ή περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα και το κόστος, επικοινωνήστε στο imaginarium.tsireli@gmail.com
Ανακάλυψε τη δύναμη της γραφής — γιατί ΚΑΘΕ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΞΙΖΕΙ να ειπωθεί!
Yπεύθυνη: Ευλαμπία Τσιρέλη
Η Ευλαμπία Τσιρέλη γράφει παιδικά βιβλία, μυθοπλασία μικρής φόρμας, ποίηση, καθώς και επιστημονικά δοκίμια (βλ.βιβλία). Το τελευταίο της παιδικό μυθιστόρημα (“Οικογένεια Άντερσον”, εικονογράφηση Αλέκος Παπαδάτος, εκδ. Ίκαρος, 2024) ήταν υποψήφιο στη Βραχεία Λίστα των Βραβείων του Ελληνικού IBBY 2025. Ποιήματά της έχουν εκδοθεί στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα εβραϊκά (περιοδικό Carmel, Ιερουσαλήμ). Τη μελέτη της για το έργο του J.R.R.Tolkien προλογίζει ο βιογράφος του, Colin Duriez.
Είναι η δημιουργός του Εργαστηρίου Συγγραφής Imaginarium, όπου διδάσκει λογοτεχνική γραφή και επιμέλεια κειμένου, από το 2014. Επιμελείται συλλογικές και προσωπικές εκδόσεις (πεζογραφία, ποίηση, παιδικό βιβλίο, δοκίμιο) και μεταφράζει λογοτεχνία και δοκίμιο.
Εργάζεται με εφήβους στη μέση εκπαίδευση από το 2017 και συντονίζει ομίλους δημιουργικής γραφής. Μαθητές της έχουν διακριθεί σε πανελλήνιους διαγωνισμούς διηγήματος.
Το διάβασα σε μία μέρα. Δεν ξέρω αν είμαι σε περίοδο θλίψης και μπόρεσα να το βιώσω καλύτερα ή σε περίοδο ηρεμίας ώστε να το αντέξω και να το απολαύσω αναγνωστικά σε όλες του τις διαστάσεις. Μάλλον κάπου στη μέση.
Διότι, πρέπει να το αντέξεις. Άλλη μια καλή σφαλιάρα στο θέμα της στερεοτυπικής κλασικής αφήγησης. Απελευθέρωση. Τεχνική κολλάζ, αχρονία, άλλοτε πεζό, άλλοτε ποίηση, όνειρο, παραλήρημα, θεατρικότητα, μυθιστόρημα, διαλεκτικότητα, ημερολόγιο. Η μετάφραση θα πρέπει να ήταν κάποιο είδος τεράστιου άθλου, και συγχαρητήρια.
Όχι ότι είναι απαραίτητο, αλλά καλό θα ήταν ο αναγνώστης να έχει μια ιδέα από Σύλβια Πλαθ, Ντύλαν Τόμας και Τεντ Χιούζ, γιατί υπάρχει αρκετή διακειμενικότητα. Είναι δομικά στοιχεία στον Πόρτερ. Ή έστω να υπάρχει μια ιδέα για το ύφος και τον ρυθμό, αλλά και τα θέματα φυσικά.
Αν κάποιος δεν έχει πενθήσει μέσα στο σπίτι του, ίσως να μη καταλάβει και πολλά από το βιβλίο, μπορεί μάλιστα να τρομάξει.
Το φινάλε ήταν τόσο αναμενόμενο, που δεν το περίμενα για αυτό το βιβλίο. Όμως το κατανοώ διότι, διαφορετικά, θα ήταν τόσο βαρύ που θα καταντούσε μη ρεαλιστικό, λες κι ο συγγραφέας μας έλεγε ψέματα. Γιατί, μυθοπλασία γράφουμε, αλλά ψέματα δεν λέμε.
Με βοήθησε να πετάξω κι εγώ μερικές <<στάχτες>>.
[Σ.τ.σ.: Μοιράζομαι με τον κόσμο την αναγνωστική εμπειρία μου μόνο για βιβλία που μου άρεσαν, τα οποία διάλεξα και αγόρασα.]
Αυτό που βλέπεις να συμβαίνει, αλλά δεν ξέρεις αν συμβαίνει. Αυτό που φλερτάρει με την τρέλα και διψάει για τη λογική. Αυτό που φοβάσαι τόσο πολύ, που στο τέλος το δημιουργείς και το αφήνεις να σε απειλήσει.
Και η φύση. Η φύση ως οντότητα, ο άλλος νους. Ο άνθρωπος ως ανεπιθύμητος εισβολέας. Όπως αυτός θα ξεχορταριάσει ενοχλημένος την αυλή του, έτσι κι ένα δάσος θα προσπαθήσει να τον αποβάλει σαν παράσιτο.
Απλή γραφή, γεμάτος λόγος, εικόνες και κινήσεις ονείρου. Ιδανική έκταση. Κάπως έτσι τις περίμενα τις Ιτιές, που ήθελα καιρό να τις διαβάσω. Δεν ενθουσιάστηκα ούτε απογοητεύτηκα. Παραξενεύτηκα. Ο στόχος της Λογοτεχνίας του Παράξενου/Αλλόκοτου είναι ακριβώς αυτός. Να φέρει τον αναγνώστη σε μια κατάσταση αβεβαιότητας, αμηχανίας. Το παράξενο να σε καταλάβει τόσο, ώστε να μην μπορείς να βρεις τις λέξεις να το εκφράσεις. Και έτσι, χωρίς να έχεις κανένα σίγουρο συναίσθημα, καμία επικύρωση της πραγματικότητας, να καταδυθείς σε διαφορετικές εκδοχές του κόσμου.
Με στοιχεία ταξιδιωτικής λογοτεχνίας αλλά και γοτθικής, με έντονο τον μαγικό ρεαλισμό και το ανοίκειο, το βιβλίο μάς παραπέμπει εύκολα στον Ε.Α. Πόε, στον Χ.Φ. Λάβκραφτ και στον Ρ. Τσέημπερς. Πιο πολύ όμως με πήγε στο Χαμένο Νησί του Καραγάτση, να πω την αλήθεια. Τα δύο αυτά βιβλία, σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου, μου φάνηκαν σαν μία οντότητα και μου άφησαν την ίδια αίσθηση: παράξενο, αποπροσανατολισμό, εμβάθυνση στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, ανοίκειο.
Γι’ αυτό τα προτείνω παρέα, όπως παρέα τοποθετήθηκαν και στη βιβλιοθήκη μου.
Ευλαμπία Τσιρέλη
[Σ.τ.σ.: Μοιράζομαι με τον κόσμο την αναγνωστική εμπειρία μου μόνο για βιβλία που μου άρεσαν, τα οποία διάλεξα και αγόρασα.]
Δεν κατάφερα να το διαβάσω εξαιρώντας τη βιβλική μου ιδιότητα και τη θεολογική σκοπιά. Και καλά έκανα.
Ο Κυριάκος Χαρίτος δεν γράφει για να καταρρίψει τη θεϊκή φύση του Ιησού, αλλά ούτε και για να εξυψώσει την ανθρώπινη. Βασικά γράφει για Εκείνον χωρίς να μας λέει καν ποιος είναι. Γιατί ο Εκείνος θα μπορούσε να είναι όλοι και οποιοσδήποτε. Ο γιος, ο χαμένος, ο περιθωριακός, ο δυνατός, ο αδύναμος, ο φίλος, ο πεινασμένος, ο χαμένος, ο περιπλανώμενος.
Και αυτό ήταν. Ένας για όλους.
Τα γράμματα είναι ό,τι του έχει απομείνει ως γέφυρα με τη μήτρα, την πηγή, την αρχή, τη χαμένη Εδέμ, το Θηλυκό.
Ξεχώρισα: “<<“Πρέπει να βρω τη γλώσσα, μάνα. Πρέπει να βρω μια γλώσσα που δεν θα έχουν ξανακούσει οι άνθρωποι. Εγώ τις λέξεις ήρθα να αναστήσω. Αν καταφέρω και αναστήσω τις λέξεις, μπορώ να σηκώσω και το σώμα τους από το χώμα”>>”.
Ναι. Διότι “στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Όλα έγιναν διαμέσου αυτού· και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα το οποίο έχει γίνει. Mέσα σ’ αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Kαι το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε”. [Κατά Ιωάννη 1:1-5]
Στα σύντομα αυτά επιστολικά κείμενα βρίσκουμε μια απλή και άμεση γλώσσα, όπως οφείλει να είναι η γλώσσα της λογοτεχνικής αλήθειας. Τα βαθιά νοήματα που επικοινωνούν, φτάνουν στην καρδιά και είναι σχεδόν θεραπευτικά. Καταπραϋντικά. Αναστάσιμα.
Ευλαμπία Τσιρέλη
[Σ.τ.σ.: Μοιράζομαι με τον κόσμο την αναγνωστική εμπειρία μου μόνο για βιβλία που μου άρεσαν, τα οποία διάλεξα και αγόρασα.]
Πώς μία εκπαιδευτικός και διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας, που μελετάει τους αρχαίους πολιτισμούς, τους μύθους, και τις γλώσσες που δεν μιλιούνται πια, “μπλέχτηκε” στον κόσμο της λογοτεχνίας για παιδιά; Η Ευλαμπία Τσιρέλη συνομιλεί με τη Σοφιάννα Λεκού με αφορμή το τρίτο της βιβλίο “Οικογένεια Άντερσον” που πριν λίγες ημέρες μπήκε και στη δεύτερη έκδοσή του.
Μόλις πριν λίγο καιρό τυπώθηκε η β’ έκδοση του βιβλίου σας. Αρχικά συγχαρητήρια και έπειτα θα ήθελα να μας πείτε πώς προέκυψε η ιδέα για το βιβλίο αυτό.
Ναι, ακριβώς, περάσαμε στη δεύτερη έκδοση τον Δεκέμβριο του ΄24 μόλις λίγους μήνες από την πρώτη (Μάιος ΄24). Είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι, γιατί το πιο σημαντικό είναι τα παιδιά να αγαπήσουν το βιβλίο, να θέλουν να το βάλουν στο σπίτι τους, στα κομοδίνα τους, τις βιβλιοθήκες τους. Η ιδέα για την Οικογένεια Άντερσον είναι συνδυασμός ιδεών, εμπειριών, επιθυμιών και αφορμών: από κάτι που μου έλεγε ο μεγάλος μου αδερφός όταν ήμουν μικρή για να με τρομάξει (κλασικό «σπορ» των μεγάλων αδελφών), από κάτι που ξεκίνησα να γράφω όταν σπούδαζα στο Εδιμβούργο, από ένα διήγημα που άφησα στη μέση και από βιώματα, κοινωνικούς και υπαρξιακούς προβληματισμούς μου. Μια μέρα, μετά από πειραματισμούς, έδεσαν όλα αυτά μαζί. Οι βρικόλακες εννοείται πως με γοήτευαν πάντα και ήθελα κάπου να τους χρησιμοποιήσω. Οπότε, βρήκα την ευκαιρία να τους επεξεργαστώ δημιουργικά για να πω αυτό που θέλω, προσαρμοσμένο σε ένα παιδικό βιβλίο φυσικά.
Η Οικογένεια Άντερσον είναι μια σκωτσέζικη, καλλιεργημένη οικογένεια με υψηλή αισθητική και πνευματικά ενδιαφέροντα, πώς χτίσατε τους χαρακτήρες;
Οι ήρωές μου είναι κομμάτια μου φυσικά: εμπειρίες, βιώματα, αναμνήσεις, φόβοι αλλά και επιθυμίες μου. Και προσπαθώ να είναι ανθρώπινοι και ολοκληρωμένοι, με επιθυμίες, κίνητρα, σκέψεις, φοβίες, ελαττώματα και χαρίσματα, έτσι ώστε να χτίσω μια σχέση μεταξύ αυτών και του αναγνώστη. Στο προσχέδιο της ιστορίας οι ήρωες παίρνουν την τελική τους υπόσταση και δυναμική κι έπειτα αποτελούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες που έχουν τον ρόλο τους στην εξέλιξη της ιστορίας. Εδώ, η μαμά είναι ιστορικός τέχνης, ο πατέρας είναι μεσίτης, ο μεγάλος γιος αγαπά τον Μεσαίωνα, τα σπαθιά και τα οικόσημα, η Έμιλι αγαπά τα βιβλία και την ποίηση, ο Χένρι αγαπά τη φύση. Τυγχάνει να κληρονομήσουν μια όμορφη έπαυλη στη Σκωτία, οπότε πρέπει να μετακομίσουν από την Αγγλία στη Σκωτία. Τα ενδιαφέροντα και οι δεξιότητές τους εκεί θα βρουν εύφορο έδαφος και θα νοηματοδοτηθούν ιδανικά. Σε ένα βιβλίο τίποτα δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Οι ιδιότητες των ηρώων θα πρέπει να είναι χρήσιμες στην πλοκή και να επιτελούν κάποια λειτουργία. Όλα τα ονόματα των χαρακτήρων του βιβλίου, δε, είναι εμπνευσμένα από συγγραφείς της γοτθικής λογοτεχνίας ή ήρωες γοτθικών μυθιστορημάτων. Τέλος, κανείς νομίζω δεν θα μπορούσε να τους δώσει ωραιότερη εμφάνιση από τον μετρ Αλέκο Παπαδάτο που υπογράφει τη διακριτική και πολύ ιδιαίτερη εικονογράφηση σε αυτή την όμορφη συνεργασία μας.
Τα μέλη της Οικογένειας Άντερσον αποτελούν παράδειγμα στον αναγνώστη για τη σημασία του σεβασμού, της αποδοχής και εντέλει της υπεράσπισης της διαφορετικότητας. Δεν αποδέχονται μόνο την παράξενη οικογένεια βρικολάκων, αλλά αποφασίζουν να παλέψουν να την προστατέψουν. Μιλήστε μας για αυτό το στοιχείο του βιβλίου.
Μέσα από την υπόθεση και την υπέρβαση που καλούνται να κάνουν, φαίνεται πως η παιδεία είναι θέμα συμπεριφοράς. Το πώς φερόμαστε στον συνάνθρωπό μας, ασχέτως φυλής, ιδεολογικού προσανατολισμού ή όποιας άλλης διαφοράς μας. Η οικογένεια έχει, με έναν πολύ φυσικό τρόπο, τη διάθεση να προστατέψει αυτούς που κινδυνεύουν και που εξαρτώνται από την καλοσύνη τους. Χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι δεν έχουν δεύτερες σκέψεις –κυρίως οι ενήλικοι της οικογένειας– ή δεν φοβούνται αυτό το διαφορετικό και σχεδόν ανοίκειο. Υπερτερεί όμως ο ηρωισμός και η αυτοθυσία. Η φιλία και η ανθρωπιά. Ανοίγουν πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τα παιδιά ως προς αυτό. Αλλά και με τους μεγάλους…
Είστε ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες, διαβάζετε και έχετε και ερευνητική σχέση με την Ιστορία. Πώς επιλέξατε να ασχοληθείτε με το βιβλίο για παιδιά;
Εικόνες Αλέκος Παπαδάτος
Με γοητεύει η ιστορία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, από τη γέννηση των πρώτων πολιτισμών στη Μεσοποταμία μέχρι τη σύγχρονη ιστορία. Παρατηρώ μοτίβα, κύκλους, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες είναι εύλογο και σχεδόν αυτονόητο ότι κάποια στιγμή, με κάποιον τρόπο, θα ασχοληθεί με τα παιδιά. Ως συγγραφέας και εκπαιδευτικός δεν θα μπορούσα να μην ασχοληθώ κάποια στιγμή με το παιδικό βιβλίο, καθώς βρίσκομαι σε πολύ ζωντανή και ωφέλιμη επαφή με την παιδική και εφηβική ηλικία (και τη δική μου). Τα παιδιά είναι αφοπλιστικά. Σου θυμίζουν πώς είναι να αγαπάς χωρίς αντάλλαγμα και αυτό είναι θετικά ανατριχιαστικό. Βλέπεις την ανθρωπότητα και την ανθρωπιά καθαρή. Πριν μπει σε κοινωνικές νόρμες και συμφέροντα.
Πώς επιλέγετε τα θέματα για τα βιβλία σας; Σας επηρεάζουν ή σας εμπνέουν τα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα;
Τα θέματα που με ευαισθητοποιούν στο παιδικό βιβλίο είναι η ενδυνάμωση του εαυτού, το να αποδεχόμαστε αυτό που είμαστε, να αγκαλιάζουμε το σκοτάδι μας, να παραδεχόμαστε τους φόβους μας και να τους πολεμάμε, να αποδεχόμαστε τις αδυναμίες μας γιατί και αυτές για κάποιον λόγο υπάρχουν· μας κάνουν ανθρώπινους. Επίσης, η υπέρβαση των δυσκολιών, με κίνητρο την ανιδιοτελή βοήθεια, και το δίπολο φως-σκοτάδι που δένει με όλο αυτό που σας είπα σε σχέση με τον εαυτό.
Συνήθως ο ήρωας, και αυτά που τον απασχολούν, είναι το ίδιο το θέμα του βιβλίου. Δεν μπορώ να πω ότι σκέφτομαι πρώτα το θέμα και μετά φτιάχνω μια πλοκή πάνω σε αυτό. Περισσότερο είναι ο ήρωας που γεννιέται, ο οποίος μπαίνει σε μια περιπέτεια και εκεί ξεδιπλώνει τις ποιότητες του χαρακτήρα του.
Πιστεύετε ότι τα παιδικά βιβλία οφείλουν να έχουν πάντοτε ένα δίδαγμα ή αρκεί να καταφέρνουν να προσφέρουν ψυχαγωγία;
Ένα παιδικό βιβλίο οπωσδήποτε πρέπει να προσφέρει διασκέδαση και αναγνωστική απόλαυση. Να είναι το κείμενο θελκτικό, να μη θέλει το παιδί να το αφήσει από τα χέρια του. Όχι να βαρυγκωμάει ή να μην το καταλαβαίνει και να χρειάζεται επεξήγηση από κάποιον μεγάλο. Σχετικά με τον διδακτισμό, σίγουρα δεν είναι κάτι αισθητικά ωραίο, αλλά και δεν λειτουργεί καθόλου πλέον για το σύγχρονο παιδί. Οποιοδήποτε δίδαγμα ή αξία θα πρέπει να δίνεται μέσα από τη δράση των ηρώων, την πλοκή, τα γεγονότα και όχι να αρθρώνεται. Να μην είναι δηλαδή το δίδαγμα λεκτικό. Είναι πολύ δύσκολο να επιτύχεις κάτι τέτοιο και πολύ συχνά εμείς οι μεγάλοι πέφτουμε στην παγίδα του διδακτισμού. Χρειάζεται να βρεθείς στο «ύψος» του παιδιού, να θυμηθείς πώς αντιλαμβανόσουν τα πράγματα όταν ήσουν παιδί, χρειάζεται να έχεις διατηρήσει την παιδική ματιά, την καθαρή αυτή παιδική οπτική των πραγμάτων, ώστε να μπορέσεις να μιλήσεις χωρίς διδακτισμό στα παιδιά.
Τι θα λέγατε ότι είναι αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον μικρών αλλά και μεγάλων αναγνωστών, και τους αρέσουν οι μύθοι, τα παράξενα, περίεργα και οριακά ανατριχιαστικά πλάσματα;
Το αίσθημα ότι υπάρχει κάτι αλλιώτικο, σκοτεινό, που δεν εμπίπτει στη λογική, έχει τις ρίζες του στο μυστήριο του θανάτου και σε όλους τους φόβους που γεννά αυτό. Την τάση προς το παράξενο, ακόμα και το μακάβριο πολλές φορές, τη βλέπουμε και στα παιδιά. Βρίσκουμε παντού κάτι ανεξήγητο που θα μας ιντριγκάρει να το αντιμετωπίσουμε ή να το εξηγήσουμε, αισθανόμαστε ίσως ότι υπάρχει κάτι το μη πεπερασμένο μέσα στον υλικό μας κόσμο, πολλές φορές του δίνουμε μορφή στοιχειού, τέρατος, βαμπίρ, φαντάσματος κ.λπ. Ίσως μας δίνει μια αίσθηση αιωνιότητας αυτό, ότι δεν είναι όλα προφανή και υλικά, ότι υπάρχει και κάτι άλλο πέρα από εμάς. Εκεί έχω καταλήξει, με πολύ απλά λόγια σας το λέω τώρα, γιατί με απασχολεί κι εμένα πολύ. Υπάρχει η κακή πλευρά αυτής της τάσης, βέβαια, αυτή των θεωριών συνωμοσίας, αλλά υπάρχει και η δημιουργική πλευρά που αποτελεί συμβολικό τρόπο έκφρασης και δήλωσης των φόβων μας και των επιθυμιών μας.
Πειραματίζονται οι Έλληνες συγγραφείς με διαφορετικές θεματικές και τρόπους γραφής;
Θεωρώ πως όσο ανοίγει η επαφή με το εξωτερικό και ερχόμαστε σε επαφή με περισσότερα μεταφρασμένα βιβλία και είδη μυθοπλασίας, οι επιρροές είναι διαφορετικές και η γκάμα εμπλουτίζεται. Για παράδειγμα, βλέπουμε τελευταία να ανεβαίνει η λογοτεχνία του φανταστικού, η ποιοτική λογοτεχνία του φανταστικού, καθώς το είδος αρχίζει να ωριμάζει, αποκτώντας σταδιακά έναν εγχώριο χαρακτήρα χωρίς ξένα δάνεια. Το ίδιο συμβαίνει και με τον μαγικό ρεαλισμό θεωρώ, που τον μάθαμε από τους λατινοαμερικανούς. Αρχίζει πολύ όμορφα να δένει με τη λαϊκή παράδοση της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Οπότε, ναι, θεωρώ πως οι Έλληνες πειραματίζονται πλέον πιο ώριμα, αλλά δεν αρκεί το «τι» γράφεις. Το σημαντικό είναι «πώς» το γράφεις. Και εκεί θέλει αρκετή δουλίτσα. Ευτυχές είναι επίσης ότι ακόμα και ποιοτικοί εκδοτικοί οίκοι πια αρχίζουν να εμπιστεύονται διαφορετικά είδη μυθοπλασίας, που δεν είναι τόσο «ελληνικά», και να επενδύουν.
Υπάρχει μια συγκροτημένη και θεσμική πλέον προσπάθεια στην Αμερική σχετικά με την λογοκρισία που φτάνει στην αλλοίωση ακόμα και την απαγόρευση αναγνωσμάτων. Θα θέλαμε ένα σχόλιο σας για το φαινόμενο αυτό.
Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση και σηκώνει πολλή συζήτηση. Θα πω ότι είμαι υπέρ της καλής αισθητικής σε όλα τα πράγματα και επίσης είμαι λίγο ευαίσθητη με την τέχνη. Εκτός από την περίπτωση που αυτή περιέχει κάτι που προωθεί ακραία βία ή αποτελεί κίνδυνο για παιδιά, νομίζω ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σε θέματα λογοκρισίας. Φανταστείτε ότι σε 50 και 100 χρόνια από τώρα, τα βιβλία που γράφονται σήμερα θα θεωρούνται ίσως βίαια, συντηρητικά ή θα προσβάλλουν κοινωνικές συνθήκες που δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να φανταστούμε. Δηλαδή, θέλω να πω, κάθε 3-5 γενιές θα ακυρώνουμε την παλαιότερης εποχής τέχνη επειδή αλλάζουν οι κοινωνικές επιταγές; Δεν είναι έτσι. Μπορεί να αλλάξει ένας τίτλος, ίσως μια διατύπωση σε μια βελτιωμένη έκδοση για να μην προσβάλει ομάδα συνανθρώπων μας, αυτά ναι. Κάθε έργο τέχνης και διανόησης θα πρέπει να εξετάζεται και να αξιολογείται στο πλαίσιο της εποχής μέσα στην οποία δημιουργήθηκε, διότι φέρει τους προβληματισμούς, τον τρόπο σκέψης και τα στερεότυπα των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Ο χρόνος και ο τόπος παίζουν μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση της παιδείας, της ιδιοσυγκρασίας και της κοσμοθεωρίας ενός καλλιτέχνη.
Είστε Artist-in-Residence στο Yale. Θα θέλαμε πολύ να μας πείτε δυο λόγια για αυτό.
Ο ρόλος αυτός σημαίνει ότι είμαι καλλιτέχνις στον τόπο μου, δηλαδή συνεργάζομαι με το Πανεπιστήμιο του Yale χωρίς να χρειαστεί να μεταβώ στην Αμερική, στο πλαίσιο της μεταδιδακτορικής μου έρευνας, που διεξάγεται στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας) του Α.Π.Θ. Πρόκειται για μια συνεργασία που αφορά έρευνα πάνω σε μια συγκεκριμένη μαρτυρία (στην εβραιοϊσπανική γλώσσα) επιζώντος του Ολοκαυτώματος με την οποία έχω ασχοληθεί, και τη συγγραφή ενός σεναρίου graphic novel. Είμαι πολύ ενθουσιασμένη για αυτό το πρότζεκτ, παρά τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις του, και στην πορεία θα μπορώ να αποκαλύψω περισσότερα, για τον εικονογράφο, αλλά και τον εκδοτικό οίκο που θα στηρίξει όλο αυτό. Αν και νομίζω το τελευταίο δεν είναι πολύ δύσκολο να το μαντέψετε…
Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια; Ετοιμάζετε κάτι άλλο;
Είναι η έκδοση του graphic novel που ανέφερα παραπάνω, αλλά πριν από αυτήν έρχεται νέο παιδικό βιβλίο από τις εκδόσεις Ίκαρος το φθινόπωρο του 2025. Πρόκειται για μια νέα περιπέτεια, με μια ηρωίδα που έχω δημιουργήσει με πολλή αγάπη. Ελπίζω τα παιδιά να την αγαπήσουν όσο αγάπησαν τον Εδουάρδο και την Οικογένεια Άντερσον. Παράλληλα, ετοιμάζονται και άλλα πράγματα, ίσως κάτι λογοτεχνικό για ενήλικες, επανέκδοση κάποιων μελετών μου, αλλά και εκδόσεις σχετικές με την εκπαίδευση. Καλά να είμαστε!
Τα βιβλία της Ευλαμπίας Τσιρέλη Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά (2022), Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση (2023) και Οικογένεια Αντερσον κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος.
Η δημιουργός του διάσημου Εδουάρδου μας αναλύει την αγάπη της για την παιδική λογοτεχνία.
[Συνέντευξη στη Νικολέτα Τσορμπατζόγλου]
Η συγγραφέας Ευλαμπία Τσιρέλη, μιλά στο The Opinion για το συγγραφικό της έργο, την τελευταία της επιτυχία αλλά και την συνεργασία της με το Πανεπιστήμιο Yale.
Έκτος από την μεγάλη γκάμα παιδικών βιβλίων που έχει γράψει τον τελευταίο καιρό, ασχολείται με την πεζογραφία και την ποίηση. Είναι εκπαιδευτικός αλλά και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ.
Τα τελευταία 11 χρόνια είναι συντονίστρια στο Εργαστήριο Συγγραφής «Imaginarium» και παραδίδει μαθήματα δημιουργικής γραφής.
Τι σε εμπνέει για τη συγγραφή των βιβλίων σου;
Έμπνευση μπορεί να αποτελέσει το οτιδήποτε. Ένας συγγραφέας κυρίως παρατηρεί τον κόσμο γύρω του και φιλτράρει συνεχώς. Μια ιστορία μπορεί να γεννηθεί από μια τυχαία στιγμή, από μία ατάκα στον δρόμο, από ένα βλέμμα, ένα όνειρο, μια κίνηση, έναν φόβο, από κάποια ανάμνηση που θυμάσαι θολά και μπλέκεται με μια σημερινή εμπειρία. Πραγματικά, από οτιδήποτε.
Γιατί επέλεξες να στραφείς περισσότερο στην παιδική λογοτεχνία; Τι σε γοητεύει σε αυτό το είδος;
Η αλήθεια είναι ότι τα τρία τελευταία χρόνια ασχολούμαι εντατικά με την παιδική λογοτεχνία. Η αρχή έγινε με το βιβλίο «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά », ακολούθησε «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» (εκδ. Ίκαρος), έπειτα η «Περιπέτεια στην Ιερουσαλήμ» (εκδ. Ελληνικής ΒιβλικήςΕταιρίας), μετά ήρθε η «Οικογένεια Άντερσον» (εκδ. Ίκαρος). Όπως λέω πάντα, πιστεύω πως ο Εδουάρδος με έκανε καλύτερο άνθρωπο καθώς ήρθα σε επαφή με το παιδί μέσα μου και αυτό ήταν λυτρωτικό. Μια περιπέτεια μεταμόρφωσης, αποδοχής αυτογνωσίας, ενδυνάμωσης. Με μεγάλη χαρά βλέπω ότι βοηθάει και τα παιδιά τα οποία αγαπούν ιδιαίτερα τον ήρωα αυτόν. Είναι μεγάλη πρόκληση το κείμενο για παιδιά, για πολλούς λόγους, και τεράστια ικανοποίηση να βλέπεις τις ιστορίες σου να αγαπιούνται από τα παιδιά. Δεν υπάρχει πιο σημαντικό πράγμα από αυτό ειδικά σε μία εποχή που μαστίζεται από τις οθόνες.
Μπορείς να εξηγήσεις στο κοινό τι είναι η δημιουργική γραφή;
Η δημιουργική γραφή είναι ένα εργαλείο θα έλεγα, με εφαρμογή σχεδόν σε όλους τους κλάδους. Έχει οφέλη για τον διαφημιστή μέχρι και τον συγγραφέα φυσικά, προσαρμόζεται σε όλες τις ηλικίες και, ανάλογα με τη στοχοθεσία των ασκήσεων, δίνει ποικίλα αποτελέσματα. Στην ουσία ασκείται κάποιος στο storytelling, στη δημιουργική σκέψη και έκφραση, στη βελτίωση του λόγου του. Έχει εφαρμογές στην εκπαίδευση και σε όλες τις τέχνες. Στο Εργαστήρι μου ωστόσο επικεντρώνομαι στη συγγραφή ιστοριών, στη λογοτεχνική γραφή, δηλαδή, τη μυθοπλασία αποκλειστικά, αλλά και την επιμέλεια του κειμένου.
Γιατί είναι χρήσιμη η εκμάθηση της δημιουργικής γραφής, ακόμα και αν δεν είσαι συγγραφέας;
Για όλα τα παραπάνω. Επιπλέον, είναι τρόπος έκφρασης αλλά βελτιώνει ακόμα και το τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε-μελετούμε ένα βιβλίο.
Υπάρχουν ευκαιρίες στους συγγραφείς στην Ελλάδα; Είναι δύσκολος επαγγελματικός χώρος;
Είναι σχετικά δύσκολος χώρος, ναι. Αρχικά πρέπει να γράψεις κάτι πραγματικά καλό ώστε να σε ξεχωρίσει ένας αξιόλογος εκδοτικός μεταξύ δεκάδων άλλων επίδοξων συγγραφέων. Έπειτα, να συνεχίσεις να παράγεις ποιοτικά βιβλία. Να έχεις συνέχεια. Να χτίσεις το αναγνωστικό σου κοινό. Να σε εμπιστευτεί ο κόσμος. Όμως το πιο σημαντικό από όλα θεωρώ ότι είναι να γράψεις κάτι αξιόλογο. Αργά ή γρήγορα, όπου κι αν βρίσκεσαι, θα ακουστεί. Τίποτα καλό δεν χάνεται. Αλλά θέλει τεράστια επιμονή και υπομονή.
Φαίνεται πως το τελευταίο σου βιβλίο, η «Οικογένεια Άντερσον» από τις εκδ. ΊΚΑΡΟΣ γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Θα μας μιλήσεις λίγο γι’ αυτό; Και τι να περιμένουμε στη συνέχεια;
Αυτή είναι η χρονιά της «Οικογένειας Άντερσον» όντως. Το βιβλίο έχει περάσει σε ανατύπωση μόλις τον 6ο μήνα της κυκλοφορίας του, έχω μεγάλη χαρά. Είναι μια ιστορία για αναγνώστες από 9 ετών και πρόκειται για μια περιπέτεια μυστηρίου με φόντο μια παράξενη έπαυλη στη Σκωτία, την οποία κληρονομεί μια συνηθισμένη οικογένεια. Όμως καθόλου συνηθισμένα δεν είναι τα όσα θα συμβούν εκεί. Όχι, δεν είναι άλλη μια ιστορία φαντασμάτων, ακουμπάει τον μαγικό ρεαλισμό και έχει πολλούς συμβολισμούς.
Αποδομώ το μοτίβο του βαμπίρ με σκοπό να πω αυτό που θέλω. Με χαροποιεί ιδιαίτερα που το βιβλίο αυτό αγαπιέται τόσο από μικρούς όσο και από μεγάλους, και περνούν όλοι καλά διαβάζοντάς το. Ειδικά όταν λαμβάνω σχόλια ότι παιδιά που δεν άγγιζαν βιβλίο το διάβασαν μέσα σε μια εβδομάδα και ζητούν κι άλλο, νιώθω τεράστια συγκίνηση αλλά και ευθύνη. Ευθύνη να συνεχίζω.
Μετά την «Οικογένεια Άντερσον» λοιπόν θα έρθει κάτι νέο για παιδιά τον Σεπτέμβριο του 2025, πάλι από τις εκδόσεις Ίκαρος. Κατά τα άλλα ετοιμάζω και κάτι που σχετίζεται με τη μεταδιδακτορική μου έρευνα και τη συνεργασία μου με το Yale, ένα graphic novel, αλλά προηγείται αρκετή έρευνα και προετοιμασία.
Παράλληλα, γράφω συνεχώς. Ακόμα κι αν δεν τα προορίζω για έκδοση, γράφω συνεχώς και διαβάζω για να γίνομαι καλύτερη.
Με μεγάλη χαρά παρουσιάζουμε το νέο βιβλίο των αποφοίτων 2023-24 του Εργαστηρίου Συγγραφής Imaginarium. Η 11η συλλογή διηγημάτων μας, με τίτλο “Σ’ έναν δρόμο, μια φορά…” από τις εκδόσειςΚύφαντα.
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ στον συγγραφέα Νίκο Μούρα για τη φωτογραφία του εξωφύλλου μας.
Το βιβλίο θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο της εκδήλωσης αποφοίτησης των σπουδαστών, που θα λάβει χώρα στο The Caravan (αίθουσα Καραβάν Σαράι), Ρεμπέλου 1 στη Θεσσαλονίκη, την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου και ώρα 12 το μεσημέρι.
Την εκδήλωση θα χαιρετίσει ο εκδότης των Κυφάντων, Γιάννης Χουτόπουλος, ενώ θα μιλήσουν εκπρόσωποι των απόφοιτων-συγγραφέων, Αγγελική Βελισσαρίου, Χριστίνα Λουιζάκη και Χριστίνα Πέσιου, καθώς και η υπεύθυνη του Εργαστηρίου και συγγραφέας, Ευλαμπία Τσιρέλη.
Το Imaginarium ετοιμάζεται για τη 12η χρονιά λειτουργίας του! Και τα χρόνια περνούν όμορφα γράφοντας.
1. Συμπληρώνετε τη 
Υπεύθυνη: 
Evlampia Τsireli 