Συνέντευξη στη Σοφιάννα Λεκού

Πώς μία εκπαιδευτικός και διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας, που μελετάει τους αρχαίους πολιτισμούς, τους μύθους, και τις γλώσσες που δεν μιλιούνται πια, “μπλέχτηκε” στον κόσμο της λογοτεχνίας για παιδιά; Η Ευλαμπία Τσιρέλη συνομιλεί με τη Σοφιάννα Λεκού με αφορμή το τρίτο της βιβλίο “Οικογένεια Άντερσον” που πριν λίγες ημέρες μπήκε και στη δεύτερη έκδοσή του.

Μόλις πριν λίγο καιρό τυπώθηκε η β’ έκδοση του βιβλίου σας. Αρχικά συγχαρητήρια και έπειτα θα ήθελα να μας πείτε πώς προέκυψε η ιδέα για το βιβλίο αυτό.

Ναι, ακριβώς, περάσαμε στη δεύτερη έκδοση τον Δεκέμβριο του ΄24 μόλις λίγους μήνες από την πρώτη (Μάιος ΄24). Είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι, γιατί το πιο σημαντικό είναι τα παιδιά να αγαπήσουν το βιβλίο, να θέλουν να το βάλουν στο σπίτι τους, στα κομοδίνα τους, τις βιβλιοθήκες τους. Η ιδέα για την Οικογένεια Άντερσον είναι συνδυασμός ιδεών, εμπειριών, επιθυμιών και αφορμών: από κάτι που μου έλεγε ο μεγάλος μου αδερφός όταν ήμουν μικρή για να με τρομάξει (κλασικό «σπορ» των μεγάλων αδελφών), από κάτι που ξεκίνησα να γράφω όταν σπούδαζα στο Εδιμβούργο, από ένα διήγημα που άφησα στη μέση και από βιώματα, κοινωνικούς και υπαρξιακούς προβληματισμούς μου. Μια μέρα, μετά από πειραματισμούς, έδεσαν όλα αυτά μαζί. Οι βρικόλακες εννοείται πως με γοήτευαν πάντα και ήθελα κάπου να τους χρησιμοποιήσω. Οπότε, βρήκα την ευκαιρία να τους επεξεργαστώ δημιουργικά για να πω αυτό που θέλω, προσαρμοσμένο σε ένα παιδικό βιβλίο φυσικά.

Η Οικογένεια Άντερσον είναι μια σκωτσέζικη, καλλιεργημένη οικογένεια με υψηλή αισθητική και πνευματικά ενδιαφέροντα, πώς χτίσατε τους χαρακτήρες;

Οι ήρωές μου είναι κομμάτια μου φυσικά: εμπειρίες, βιώματα, αναμνήσεις, φόβοι αλλά και επιθυμίες μου. Και προσπαθώ να είναι ανθρώπινοι και ολοκληρωμένοι, με επιθυμίες, κίνητρα, σκέψεις, φοβίες, ελαττώματα και χαρίσματα, έτσι ώστε να χτίσω μια σχέση μεταξύ αυτών και του αναγνώστη. Στο προσχέδιο της ιστορίας οι ήρωες παίρνουν την τελική τους υπόσταση και δυναμική κι έπειτα αποτελούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες που έχουν τον ρόλο τους στην εξέλιξη της ιστορίας. Εδώ, η μαμά είναι ιστορικός τέχνης, ο πατέρας είναι μεσίτης, ο μεγάλος γιος αγαπά τον Μεσαίωνα, τα σπαθιά και τα οικόσημα, η Έμιλι αγαπά τα βιβλία και την ποίηση, ο Χένρι αγαπά τη φύση. Τυγχάνει να κληρονομήσουν μια όμορφη έπαυλη στη Σκωτία, οπότε πρέπει να μετακομίσουν από την Αγγλία στη Σκωτία. Τα ενδιαφέροντα και οι δεξιότητές τους εκεί θα βρουν εύφορο έδαφος και θα νοηματοδοτηθούν ιδανικά. Σε ένα βιβλίο τίποτα δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Οι ιδιότητες των ηρώων θα πρέπει να είναι χρήσιμες στην πλοκή και να επιτελούν κάποια λειτουργία. Όλα τα ονόματα των χαρακτήρων του βιβλίου, δε, είναι εμπνευσμένα από συγγραφείς της γοτθικής λογοτεχνίας ή ήρωες γοτθικών μυθιστορημάτων. Τέλος, κανείς νομίζω δεν θα μπορούσε να τους δώσει ωραιότερη εμφάνιση από τον μετρ Αλέκο Παπαδάτο που υπογράφει τη διακριτική και πολύ ιδιαίτερη εικονογράφηση σε αυτή την όμορφη συνεργασία μας.

Τα μέλη της Οικογένειας Άντερσον αποτελούν παράδειγμα στον αναγνώστη για τη σημασία του σεβασμού, της αποδοχής και εντέλει της υπεράσπισης της διαφορετικότητας. Δεν αποδέχονται μόνο την παράξενη οικογένεια βρικολάκων, αλλά αποφασίζουν να παλέψουν να την προστατέψουν. Μιλήστε μας για αυτό το στοιχείο του βιβλίου.

Μέσα από την υπόθεση και την υπέρβαση που καλούνται να κάνουν, φαίνεται πως η παιδεία είναι θέμα συμπεριφοράς. Το πώς φερόμαστε στον συνάνθρωπό μας, ασχέτως φυλής, ιδεολογικού προσανατολισμού ή όποιας άλλης διαφοράς μας. Η οικογένεια έχει, με έναν πολύ φυσικό τρόπο, τη διάθεση να προστατέψει αυτούς που κινδυνεύουν και που εξαρτώνται από την καλοσύνη τους. Χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι δεν έχουν δεύτερες σκέψεις –κυρίως οι ενήλικοι της οικογένειας– ή δεν φοβούνται αυτό το διαφορετικό και σχεδόν ανοίκειο. Υπερτερεί όμως ο ηρωισμός και η αυτοθυσία. Η φιλία και η ανθρωπιά. Ανοίγουν πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τα παιδιά ως προς αυτό. Αλλά και με τους μεγάλους…

Είστε ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες, διαβάζετε και έχετε και ερευνητική σχέση με την Ιστορία. Πώς επιλέξατε να ασχοληθείτε με το βιβλίο για παιδιά;

Με γοητεύει η ιστορία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, από τη γέννηση των πρώτων πολιτισμών στη Μεσοποταμία μέχρι τη σύγχρονη ιστορία. Παρατηρώ μοτίβα, κύκλους, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες είναι εύλογο και σχεδόν αυτονόητο ότι κάποια στιγμή, με κάποιον τρόπο, θα ασχοληθεί με τα παιδιά. Ως συγγραφέας και εκπαιδευτικός δεν θα μπορούσα να μην ασχοληθώ κάποια στιγμή με το παιδικό βιβλίο, καθώς βρίσκομαι σε πολύ ζωντανή και ωφέλιμη επαφή με την παιδική και εφηβική ηλικία (και τη δική μου). Τα παιδιά είναι αφοπλιστικά. Σου θυμίζουν πώς είναι να αγαπάς χωρίς αντάλλαγμα και αυτό είναι θετικά ανατριχιαστικό. Βλέπεις την ανθρωπότητα και την ανθρωπιά καθαρή. Πριν μπει σε κοινωνικές νόρμες και συμφέροντα.

Πώς επιλέγετε τα θέματα για τα βιβλία σας; Σας επηρεάζουν ή σας εμπνέουν τα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα;

Τα θέματα που με ευαισθητοποιούν στο παιδικό βιβλίο είναι η ενδυνάμωση του εαυτού, το να αποδεχόμαστε αυτό που είμαστε, να αγκαλιάζουμε το σκοτάδι μας, να παραδεχόμαστε τους φόβους μας και να τους πολεμάμε, να αποδεχόμαστε τις αδυναμίες μας γιατί και αυτές για κάποιον λόγο υπάρχουν· μας κάνουν ανθρώπινους. Επίσης, η υπέρβαση των δυσκολιών, με κίνητρο την ανιδιοτελή βοήθεια, και το δίπολο φως-σκοτάδι που δένει με όλο αυτό που σας είπα σε σχέση με τον εαυτό.

Συνήθως ο ήρωας, και αυτά που τον απασχολούν, είναι το ίδιο το θέμα του βιβλίου. Δεν μπορώ να πω ότι σκέφτομαι πρώτα το θέμα και μετά φτιάχνω μια πλοκή πάνω σε αυτό. Περισσότερο είναι ο ήρωας που γεννιέται, ο οποίος μπαίνει σε μια περιπέτεια και εκεί ξεδιπλώνει τις ποιότητες του χαρακτήρα του.

Πιστεύετε ότι τα παιδικά βιβλία οφείλουν να έχουν πάντοτε ένα δίδαγμα ή αρκεί να καταφέρνουν να προσφέρουν ψυχαγωγία;

Ένα παιδικό βιβλίο οπωσδήποτε πρέπει να προσφέρει διασκέδαση και αναγνωστική απόλαυση. Να είναι το κείμενο θελκτικό, να μη θέλει το παιδί να το αφήσει από τα χέρια του. Όχι να βαρυγκωμάει ή να μην το καταλαβαίνει και να χρειάζεται επεξήγηση από κάποιον μεγάλο. Σχετικά με τον διδακτισμό, σίγουρα δεν είναι κάτι αισθητικά ωραίο, αλλά και δεν λειτουργεί καθόλου πλέον για το σύγχρονο παιδί. Οποιοδήποτε δίδαγμα ή αξία θα πρέπει να δίνεται μέσα από τη δράση των ηρώων, την πλοκή, τα γεγονότα και όχι να αρθρώνεται. Να μην είναι δηλαδή το δίδαγμα λεκτικό. Είναι πολύ δύσκολο να επιτύχεις κάτι τέτοιο και πολύ συχνά εμείς οι μεγάλοι πέφτουμε στην παγίδα του διδακτισμού. Χρειάζεται να βρεθείς στο «ύψος» του παιδιού, να θυμηθείς πώς αντιλαμβανόσουν τα πράγματα όταν ήσουν παιδί, χρειάζεται να έχεις διατηρήσει την παιδική ματιά, την καθαρή αυτή παιδική οπτική των πραγμάτων, ώστε να μπορέσεις να μιλήσεις χωρίς διδακτισμό στα παιδιά.

Τι θα λέγατε ότι είναι αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον μικρών αλλά και μεγάλων αναγνωστών, και τους αρέσουν οι μύθοι, τα παράξενα, περίεργα και οριακά ανατριχιαστικά πλάσματα;

Το αίσθημα ότι υπάρχει κάτι αλλιώτικο, σκοτεινό, που δεν εμπίπτει στη λογική, έχει τις ρίζες του στο μυστήριο του θανάτου και σε όλους τους φόβους που γεννά αυτό. Την τάση προς το παράξενο, ακόμα και το μακάβριο πολλές φορές, τη βλέπουμε και στα παιδιά. Βρίσκουμε παντού κάτι ανεξήγητο που θα μας ιντριγκάρει να το αντιμετωπίσουμε ή να το εξηγήσουμε, αισθανόμαστε ίσως ότι υπάρχει κάτι το μη πεπερασμένο μέσα στον υλικό μας κόσμο, πολλές φορές του δίνουμε μορφή στοιχειού, τέρατος, βαμπίρ, φαντάσματος κ.λπ. Ίσως μας δίνει μια αίσθηση αιωνιότητας αυτό, ότι δεν είναι όλα προφανή και υλικά, ότι υπάρχει και κάτι άλλο πέρα από εμάς. Εκεί έχω καταλήξει, με πολύ απλά λόγια σας το λέω τώρα, γιατί με απασχολεί κι εμένα πολύ. Υπάρχει η κακή πλευρά αυτής της τάσης, βέβαια, αυτή των θεωριών συνωμοσίας, αλλά υπάρχει και η δημιουργική πλευρά που αποτελεί συμβολικό τρόπο έκφρασης και δήλωσης των φόβων μας και των επιθυμιών μας.

Πειραματίζονται οι Έλληνες συγγραφείς με διαφορετικές θεματικές και τρόπους γραφής;

Θεωρώ πως όσο ανοίγει η επαφή με το εξωτερικό και ερχόμαστε σε επαφή με περισσότερα μεταφρασμένα βιβλία και είδη μυθοπλασίας, οι επιρροές είναι διαφορετικές και η γκάμα εμπλουτίζεται. Για παράδειγμα, βλέπουμε τελευταία να ανεβαίνει η λογοτεχνία του φανταστικού, η ποιοτική λογοτεχνία του φανταστικού, καθώς το είδος αρχίζει να ωριμάζει, αποκτώντας σταδιακά έναν εγχώριο χαρακτήρα χωρίς ξένα δάνεια. Το ίδιο συμβαίνει και με τον μαγικό ρεαλισμό θεωρώ, που τον μάθαμε από τους λατινοαμερικανούς. Αρχίζει πολύ όμορφα να δένει με τη λαϊκή παράδοση της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Οπότε, ναι, θεωρώ πως οι Έλληνες πειραματίζονται πλέον πιο ώριμα, αλλά δεν αρκεί το «τι» γράφεις. Το σημαντικό είναι «πώς» το γράφεις. Και εκεί θέλει αρκετή δουλίτσα. Ευτυχές είναι επίσης ότι ακόμα και ποιοτικοί εκδοτικοί οίκοι πια αρχίζουν να εμπιστεύονται διαφορετικά είδη μυθοπλασίας, που δεν είναι τόσο «ελληνικά», και να επενδύουν.

Υπάρχει μια συγκροτημένη και θεσμική πλέον προσπάθεια στην Αμερική σχετικά με την λογοκρισία που φτάνει στην αλλοίωση ακόμα και την απαγόρευση αναγνωσμάτων. Θα θέλαμε ένα σχόλιο σας για το φαινόμενο αυτό.

Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση και σηκώνει πολλή συζήτηση. Θα πω ότι είμαι υπέρ της καλής αισθητικής σε όλα τα πράγματα και επίσης είμαι λίγο ευαίσθητη με την τέχνη. Εκτός από την περίπτωση που αυτή περιέχει κάτι που προωθεί ακραία βία ή αποτελεί κίνδυνο για παιδιά, νομίζω ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σε θέματα λογοκρισίας. Φανταστείτε ότι σε 50 και 100 χρόνια από τώρα, τα βιβλία που γράφονται σήμερα θα θεωρούνται ίσως βίαια, συντηρητικά ή θα προσβάλλουν κοινωνικές συνθήκες που δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να φανταστούμε. Δηλαδή, θέλω να πω, κάθε 3-5 γενιές θα ακυρώνουμε την παλαιότερης εποχής τέχνη επειδή αλλάζουν οι κοινωνικές επιταγές; Δεν είναι έτσι. Μπορεί να αλλάξει ένας τίτλος, ίσως μια διατύπωση σε μια βελτιωμένη έκδοση για να μην προσβάλει ομάδα συνανθρώπων μας, αυτά ναι. Κάθε έργο τέχνης και διανόησης θα πρέπει να εξετάζεται και να αξιολογείται στο πλαίσιο της εποχής μέσα στην οποία δημιουργήθηκε, διότι φέρει τους προβληματισμούς, τον τρόπο σκέψης και τα στερεότυπα των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Ο χρόνος και ο τόπος παίζουν μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση της παιδείας, της ιδιοσυγκρασίας και της κοσμοθεωρίας ενός καλλιτέχνη.

Είστε Artist-in-Residence στο Yale. Θα θέλαμε πολύ να μας πείτε δυο λόγια για αυτό.

Ο ρόλος αυτός σημαίνει ότι είμαι καλλιτέχνις στον τόπο μου, δηλαδή συνεργάζομαι με το Πανεπιστήμιο του Yale χωρίς να χρειαστεί να μεταβώ στην Αμερική, στο πλαίσιο της μεταδιδακτορικής μου έρευνας, που διεξάγεται στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας) του Α.Π.Θ. Πρόκειται για μια συνεργασία που αφορά έρευνα πάνω σε μια συγκεκριμένη μαρτυρία (στην εβραιοϊσπανική γλώσσα) επιζώντος του Ολοκαυτώματος με την οποία έχω ασχοληθεί, και τη συγγραφή ενός σεναρίου graphic novel. Είμαι πολύ ενθουσιασμένη για αυτό το πρότζεκτ, παρά τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις του, και στην πορεία θα μπορώ να αποκαλύψω περισσότερα, για τον εικονογράφο, αλλά και τον εκδοτικό οίκο που θα στηρίξει όλο αυτό. Αν και νομίζω το τελευταίο δεν είναι πολύ δύσκολο να το μαντέψετε…

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια; Ετοιμάζετε κάτι άλλο;

Είναι η έκδοση του graphic novel που ανέφερα παραπάνω, αλλά πριν από αυτήν έρχεται νέο παιδικό βιβλίο από τις εκδόσεις Ίκαρος το φθινόπωρο του 2025. Πρόκειται για μια νέα περιπέτεια, με μια ηρωίδα που έχω δημιουργήσει με πολλή αγάπη. Ελπίζω τα παιδιά να την αγαπήσουν όσο αγάπησαν τον Εδουάρδο και την Οικογένεια Άντερσον. Παράλληλα, ετοιμάζονται και άλλα πράγματα, ίσως κάτι λογοτεχνικό για ενήλικες, επανέκδοση κάποιων μελετών μου, αλλά και εκδόσεις σχετικές με την εκπαίδευση. Καλά να είμαστε!

Τα βιβλία της Ευλαμπίας Τσιρέλη Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά (2022), Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση (2023) και Οικογένεια Αντερσον κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος.

https://kokkinialepou.gr/evlabia-tsireli/

[Συνέντευξη στη Νικολέτα Τσορμπατζόγλου]

Η συγγραφέας Ευλαμπία Τσιρέλη, μιλά στο The Opinion για το συγγραφικό της έργο, την τελευταία της επιτυχία αλλά και την συνεργασία της με το Πανεπιστήμιο Yale.

Έκτος από την μεγάλη γκάμα παιδικών βιβλίων που έχει γράψει τον τελευταίο καιρό, ασχολείται με την πεζογραφία και την ποίηση. Είναι εκπαιδευτικός αλλά και  μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ.

Τα τελευταία 11 χρόνια είναι συντονίστρια στο Εργαστήριο Συγγραφής «Imaginarium» και παραδίδει μαθήματα δημιουργικής γραφής.

Τι σε εμπνέει για τη συγγραφή των βιβλίων σου;

Έμπνευση μπορεί να αποτελέσει το οτιδήποτε. Ένας συγγραφέας κυρίως παρατηρεί τον κόσμο γύρω του και φιλτράρει συνεχώς. Μια ιστορία μπορεί να γεννηθεί από μια τυχαία στιγμή, από μία ατάκα στον δρόμο, από ένα βλέμμα, ένα όνειρο, μια κίνηση, έναν φόβο, από κάποια ανάμνηση που θυμάσαι θολά και μπλέκεται με μια σημερινή εμπειρία. Πραγματικά, από οτιδήποτε.

Γιατί επέλεξες να στραφείς περισσότερο στην παιδική λογοτεχνία; Τι σε γοητεύει σε αυτό το είδος;

Η αλήθεια είναι ότι τα τρία τελευταία χρόνια ασχολούμαι εντατικά με την παιδική λογοτεχνία. Η αρχή έγινε με το βιβλίο «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά », ακολούθησε «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» (εκδ. Ίκαρος), έπειτα η «Περιπέτεια στην Ιερουσαλήμ» (εκδ. Ελληνικής ΒιβλικήςΕταιρίας), μετά ήρθε η «Οικογένεια Άντερσον» (εκδ. Ίκαρος). Όπως λέω πάντα, πιστεύω πως ο Εδουάρδος με έκανε καλύτερο άνθρωπο καθώς ήρθα σε επαφή με το παιδί μέσα μου και αυτό ήταν λυτρωτικό. Μια περιπέτεια μεταμόρφωσης, αποδοχής αυτογνωσίας, ενδυνάμωσης. Με μεγάλη χαρά βλέπω ότι βοηθάει και τα παιδιά τα οποία αγαπούν ιδιαίτερα τον ήρωα αυτόν. Είναι μεγάλη πρόκληση το κείμενο για παιδιά, για πολλούς λόγους, και τεράστια ικανοποίηση να βλέπεις τις ιστορίες σου να αγαπιούνται από τα παιδιά. Δεν υπάρχει πιο σημαντικό πράγμα από αυτό ειδικά σε μία εποχή που μαστίζεται από τις οθόνες.

Μπορείς να εξηγήσεις στο κοινό τι είναι η δημιουργική γραφή;

Η δημιουργική γραφή είναι ένα εργαλείο θα έλεγα, με εφαρμογή σχεδόν σε όλους τους κλάδους. Έχει οφέλη για τον διαφημιστή μέχρι και τον συγγραφέα φυσικά, προσαρμόζεται σε όλες τις ηλικίες και, ανάλογα με τη στοχοθεσία των ασκήσεων, δίνει ποικίλα αποτελέσματα. Στην ουσία ασκείται κάποιος στο storytelling, στη δημιουργική σκέψη και έκφραση, στη βελτίωση του λόγου του. Έχει εφαρμογές στην εκπαίδευση και σε όλες τις τέχνες. Στο Εργαστήρι μου ωστόσο επικεντρώνομαι στη συγγραφή ιστοριών, στη λογοτεχνική γραφή, δηλαδή, τη μυθοπλασία αποκλειστικά, αλλά και την επιμέλεια του κειμένου.

Γιατί είναι χρήσιμη η εκμάθηση της δημιουργικής γραφής, ακόμα και αν δεν είσαι συγγραφέας;

Για όλα τα παραπάνω. Επιπλέον, είναι τρόπος έκφρασης αλλά βελτιώνει ακόμα και το τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε-μελετούμε ένα βιβλίο.

Υπάρχουν ευκαιρίες στους συγγραφείς στην Ελλάδα; Είναι δύσκολος επαγγελματικός χώρος;

Είναι σχετικά δύσκολος χώρος, ναι. Αρχικά πρέπει να γράψεις κάτι πραγματικά καλό ώστε να σε ξεχωρίσει ένας αξιόλογος εκδοτικός μεταξύ δεκάδων άλλων επίδοξων συγγραφέων. Έπειτα, να συνεχίσεις να παράγεις ποιοτικά βιβλία. Να έχεις συνέχεια. Να χτίσεις το αναγνωστικό σου κοινό. Να σε εμπιστευτεί ο κόσμος. Όμως το πιο σημαντικό από όλα θεωρώ ότι είναι να γράψεις κάτι αξιόλογο. Αργά ή γρήγορα, όπου κι αν βρίσκεσαι, θα ακουστεί. Τίποτα καλό δεν χάνεται. Αλλά θέλει τεράστια επιμονή και υπομονή.

Φαίνεται πως το τελευταίο σου βιβλίο, η «Οικογένεια Άντερσον»  από τις εκδ. ΊΚΑΡΟΣ γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Θα μας μιλήσεις λίγο γι’ αυτό; Και τι να περιμένουμε στη συνέχεια;

Αυτή είναι η χρονιά της «Οικογένειας Άντερσον»  όντως. Το βιβλίο έχει περάσει σε ανατύπωση μόλις τον 6ο μήνα της κυκλοφορίας του, έχω μεγάλη χαρά. Είναι μια ιστορία για αναγνώστες από 9 ετών και πρόκειται για μια περιπέτεια μυστηρίου με φόντο μια παράξενη έπαυλη στη Σκωτία, την οποία κληρονομεί μια συνηθισμένη οικογένεια. Όμως καθόλου συνηθισμένα δεν είναι τα όσα θα συμβούν εκεί. Όχι, δεν είναι άλλη μια ιστορία φαντασμάτων, ακουμπάει τον μαγικό ρεαλισμό και έχει πολλούς συμβολισμούς.

Αποδομώ το μοτίβο του βαμπίρ με σκοπό να πω αυτό που θέλω. Με χαροποιεί ιδιαίτερα που το βιβλίο αυτό αγαπιέται τόσο από μικρούς όσο και από μεγάλους, και περνούν όλοι καλά διαβάζοντάς το. Ειδικά όταν λαμβάνω σχόλια ότι παιδιά που δεν άγγιζαν βιβλίο το διάβασαν μέσα σε μια εβδομάδα και ζητούν κι άλλο, νιώθω τεράστια συγκίνηση αλλά και ευθύνη. Ευθύνη να συνεχίζω.

Μετά την «Οικογένεια Άντερσον» λοιπόν θα έρθει κάτι νέο για παιδιά τον Σεπτέμβριο του 2025, πάλι από τις εκδόσεις Ίκαρος. Κατά τα άλλα ετοιμάζω και κάτι που σχετίζεται με τη μεταδιδακτορική μου έρευνα και τη συνεργασία μου με το Yale, ένα graphic novel, αλλά προηγείται αρκετή έρευνα και προετοιμασία.

Παράλληλα, γράφω συνεχώς. Ακόμα κι αν δεν τα προορίζω για έκδοση, γράφω συνεχώς και διαβάζω για να γίνομαι καλύτερη.

https://www.theopinion.gr/synenteykseis/i-eylampia-tsireli-sto-the-opinion-ena-vivlio-mporei-na-gennithei-apo-mia-tychaia-stigmi-apo-ena-vlemma-ena-oneiro-mia-kinisi-enan-fovo/

Ποια οικογένεια είχατε στο μυαλό σας όταν γράφατε την «Οικογένεια Άντερσον»;

Όχι κάτι συγκεκριμένο, αλλά σίγουρα στοιχεία από διάφορα μοτίβα οικογένειας: Από τη δική μου, πατρική οικογένεια, και τη σχέση μου με τα αδέρφια μου, λίγο από οικογένεια Άνταμς και στοιχεία από μια ιδεατή ‒στα δικά μου μάτια και πρότυπα‒ οικογένεια.

Επιλέγετε, το «μυστικό» του βιβλίου να το ανακαλύψουν πρώτα τα παιδιά. Γιατί;

Σε ένα παιδικό βιβλίο με ήρωες παιδιά, αυτοί πρέπει να βρίσκονται πάντα στο προσκήνιο γιατί οι χαρακτήρες τους, η συμπεριφορά και η δράση τους είναι σημεία αναφοράς για τους μικρούς αναγνώστες. Επιπλέον, το ότι στην ιστορία τα αδέρφια λειτουργούν ανεξάρτητα από τους γονείς ‒σε ασφαλή πλαίσια‒ και έχουν τα δικά τους αδερφικά μυστικά και περιπέτειες, είναι πάντα καταστάσεις συναρπαστικές στην παιδική ηλικία. Και για εμάς τους μεγάλους είναι συναρπαστικό φυσικά, γιατί αυτές οι αναμνήσεις μάς έχουν μείνει: οι κρυφές συζητήσεις, οι «ανακαλύψεις», οι νύχτες που κοιμηθήκαμε πολύ αργά λέγοντας ιστορίες.

Πώς γεννήθηκε η «Οικογένεια Άντερσον»;

Γεννήθηκε από έναν συνδυασμό ιδεών και αναμνήσεων: Από κάτι που μου είχε πει μια μέρα ο μεγάλος μου αδερφός για να με τρομάξει (αγαπημένη συνήθεια των μεγάλων αδερφών) ‒το οποίο έμεινε μέσα μου και αναδύθηκε την κατάλληλη στιγμή‒, από κάτι που ξεκίνησα να γράφω για ένα σπίτι όταν ζούσα στο Εδιμβούργο, και από ένα μεγάλο όνειρο, να ζήσω κάποτε έστω για λίγο σε μια έπαυλη με πολλά δωμάτια που θα εξερευνώ κάθε μέρα. Πάντα με συνάρπαζαν τα δωμάτια με τις ντουλάπες και τα μπαούλα, τις βιβλιοθήκες και τα παλιά πράγματα.

Γιατί επιλέξατε τη Σκωτία για πατρίδα των ηρώων του βιβλίου σας;

Αρχικά, ταίριαξε στην ιστορία. Όμως, δεν μπορώ να πω ότι είναι μόνο αυτός ο λόγος. Έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τη Σκωτία, που ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία, με μια ανεξήγητη τάση προς εκείνα τα μέρη. Στα 23 μου κατάφερα να ζήσω για λίγο εκεί με αφορμή ένα σύντομο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Γενικά έχω μελετήσει πολύ την κελτική μυθολογία, τους θρύλους και την παράδοση, τα μεγαλιθικά μνημεία, τη γαελική διάλεκτο της Σκωτίας, τη μουσική, τη νεότερη ιστορία και, φυσικά, τη λογοτεχνία και την ποίηση. Όποτε μπορώ, πηγαίνω αλλά το μεγάλο όνειρο είναι να εγκατασταθώ κάποια στιγμή μόνιμα ή, έστω, για κάποιο μεγάλο διάστημα. Μέσα από την ιστορία των Άντερσον είχα την ευκαιρία να «ζήσω» για λίγο εκεί, προσπαθώντας φυσικά να μοιραστώ όλα τα βασικά χαρακτηριστικά της κουλτούρας, όπως τα οικόσημα και τις φατρίες, την κουζίνα, τα τοπία κ.ά.

Αν «φέρνατε» το βιβλίο στην Ελλάδα, ποια περιοχή θα μπορούσε να φιλοξενήσει τους ήρωές σας;

Δύσκολο να προσαρμοστεί η ιστορία αυτή σε κάτι ελληνικό. Σίγουρα θα την τοποθετούσα σε παλαιότερη εποχή, στην επαρχία, σε κάποιο αρχοντικό σε ένα ορεινό μυστηριώδες χωριό. Απλά οι χαρακτήρες και όλη η δράση θα άλλαζαν τελείως καθώς κάθε ιστορία επικαιροποιείται, προσαρμόζεται και νοηματοδοτείται μέσα στο δικό της χωροχρονικό πλαίσιο.

Πώς μαθαίνει ένα παιδί να γίνει αναγνώστης;

Θεωρώ ότι η αναγνωστική παιδεία καλλιεργείται πολύ πριν πιάσει το παιδί βιβλίο στα χέρια του. Σαφώς μιμείται, αργά ή γρήγορα, αυτό που βλέπει κάθε μέρα από το οικογενειακό του περιβάλλον. Ωστόσο, από τη νηπιακή ηλικία έχω δει πως βοηθάει πολύ η συζήτηση, ενώ η διερευνητική δεξιότητα μπορεί να καλλιεργηθεί πολύ εύκολα μέσα στη φυσική περιέργεια των παιδιών (όλα είναι μυστήρια για ένα παιδί!), με συχνές βόλτες στη φύση και παρατήρηση της γης αλλά και του ουρανού, και αφήγηση (storytelling). Ομοίως, στην πρώιμη και μέση παιδική ηλικία μπορούμε να ενθαρρύνουμε τη βιωματική μάθηση, να ενεργοποιήσουμε της φαντασία και την ευρηματικότητα, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες (οι δεξιότητες των ανθρώπων τείνουν να εκλείψουν, όπως και η χειρόγραφη γραφή – τρομακτικό). Σημαντικό είναι να μην τους δίνουμε έτοιμες απαντήσεις στις ερωτήσεις τους, αλλά να ενθαρρύνουμε την προσεκτική παρατήρηση και ανακάλυψη.

Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται άσχετα με τα βιβλία, αλλά δεν είναι. Τα βιβλία μιλούν για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις. Ο κόσμος όμως και οι ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να ενδιαφέρουν τον υποψήφιο αναγνώστη. Στην προεργασία που περιγράφηκε πιο πάνω, δουλεύουμε ακριβώς πάνω σε αυτή την κινητοποίηση της περιέργειας και του ενδιαφέροντος. Και, όταν λέω «δουλεύουμε» εννοώ όλοι: γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά.

Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας στην Ελλάδα;

Αν δεν βρίσκεται σε έναν εκδοτικό οίκο όπου τον σέβονται, τον αγαπούν και τον πιστεύουν, αντιμετωπίζει πολλά και αυτονόητα προβλήματα. Γενικότερα όμως το βιβλίο είναι υποβαθμισμένο στη χώρα μας. Ο συγγραφέας δεν μπορεί εύκολα να έχει υπόσταση επαγγελματία. Δηλαδή να βιοπορίζεται από τη συγγραφή. Πρέπει να δουλεύει πάντοτε σε κάτι άλλο για να βγάζει τα προς το ζην. Και αυτό, όταν είσαι μάχιμος συγγραφέας, όταν βγάζεις δηλαδή παραγωγή, μπορεί να είναι εξαντλητικό και ψυχοφθόρο. Ορισμένοι είμαστε τυχεροί που το βιοποριστικό μας επάγγελμα σχετίζεται με τα βιβλία, την εκπαίδευση ή τον πολιτισμό.

Ποι@ είναι @ ιδανικ@ αναγνώστ@ για τα βιβλία σας;

Σχετικά με τα παιδικά βιβλία μου, θέλω να πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι, μεγάλοι και μικροί, είναι ιδανικοί αναγνώστες καθώς ο στόχος και η επιθυμία μου πάντα είναι να φτιάχνω βιβλία-φωλιές, ιστορίες-καθρέφτες, κλασικές περιπέτειες που όλοι αγαπήσαμε και αγαπάμε. Δεν ξέρω αν τα καταφέρνω, ο χρόνος θα δείξει.

Ποια είστε; Μπορείτε να μας «συστηθείτε» μέσα από 5 έργα τέχνης που σας περιέχουν;

1.Tο ποίημα «Άνναμπελ Λη» του Ε.Α. Poe, 2. οι πίνακες του Arnold Böcklin ‒κυρίως αυτοί με φεγγαρόφωτο και αγριεμένη θάλασσα (υπάρχει και μέσα στους Άντερσον ένας), 3. οι αρχαιότητες τέχνης της Ασσυριακής και Βαβυλωνιακής παράδοσης, 4. η μουσική και η φιλοσοφία του David Bowie και 5. η ταινία «2001: H Οδύσσεια του Διαστήματος» του Stanley Kubrick.

Τι φοβάστε και πώς αντιμετωπίζετε τους φόβους σας;

Φοβάμαι κυρίως τις ανίατες ασθένειες και τα ατυχήματα. Οτιδήποτε δηλαδή ξεφεύγει από τον έλεγχό μου. Τον θάνατο τον έχω φιλοσοφήσει αρκετά όπως και την απώλεια, αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν τον φοβάμαι. Θα έλεγα πως, σχεδόν ασυναίσθητα και ενστικτωδώς, έχω αναπτύξει ένα σύστημα μετουσίωσης των φόβων σε διαρκή δημιουργικότητα, σε συμβολισμό, σε όρεξη για ζωή και ανακάλυψη. Εξάλλου, όπως γίνεται και στους Άντερσον, βγαίνοντας κανείς μέσα από το σκοτάδι, βλέπει τον κόσμο ακόμα πιο φωτεινό.

Γιάννης Καφάτος

https://www.viewtag.gr/eylampia-tsireli-anagnostiki-paide/

Βένια Αντωνίου

Η Ευλαμπία Τσιρέλη είναι συγγραφέας, θεολόγος εκπαιδευτικός στην ιδιωτική μέση εκπαίδευση, Διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας Α.Π.Θ. και δασκάλα δημιουργικής γραφής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μας μιλάει μεταξύ άλλων για το Εργαστήρι Συγγραφής Ιmaginarium και για το νέο της βιβλίο, ενώ κάνουμε και μία ωραία βόλτα στον κόσμο της!

Τι σας ώθησε στη συγγραφή; Θυμάστε την πρώτη σας συγγραφική απόπειρα;

Θυμάμαι τον εαυτό μου από πολύ μικρή ηλικία να αφηγείται ή να γράφει ιστορίες, στίχους, πεζά. Αν με ώθησε κάτι περισσότερο στην πορεία, μάλλον ήταν η γενικότερη ιδιοσυγκρασία της οικογένειάς μου να αφηγείται ιστορίες και να μπλέκει την πραγματικότητα με τη μυθοπλασία. Την πρώτη απόπειρα γραφής την έκανα στους τοίχους του δωματίου μου με δικούς μου στίχους κι έπειτα σε διάφορα σημειωματάρια, με ποιήματα και πεζά. Ώριμη απόπειρα συγγραφής όμως, με δομημένη πλοκή σε διήγημα, μπορώ να πω ότι έκανα το 2006. Ήταν μια ιστορία μαγικού ρεαλισμού με φόντο το Εδιμβούργο όπου και κατοικούσα τότε, και με θέμα κάποιους ανθρώπους του περιθωρίου. Γενικά το θέμα της περιθωριοποίησης και του σκοταδιού είναι σταθερό στα γραπτά μου από τότε, είτε πρόκειται για πεζογραφία είτε για ποίηση.

Είστε δημιουργός του Εργαστηρίου Συγγραφής Imaginarium. Μιλήστε μας γι’ αυτό.

Το Εργαστήρι δημιουργήθηκε το 2014, όταν ο όρος «δημιουργική γραφή» στην Ελλάδα
ήταν ένας πολύ καινούργιος ακόμα όρος. Με επιμονή και πολλή δουλειά, η κοινότητα
μεγάλωσε και αυτή τη στιγμή μετρώ πάνω από 500 απόφοιτους. Το κυριότερο προσδοκώμενο του προγράμματος είναι η βελτίωση του λόγου, η συγγραφική αυτογνωσία και η συνεχής εξέλιξη και εξάσκηση. Είναι ένα δυναμικό ξεκίνημα για τον ενδιαφερόμενο που θέλει να δουλέψει, και μια καλή καθοδήγηση για τα πρώτα δύσκολα συγγραφικά και εκδοτικά βήματα που πολλές φορές κρύβουν παγίδες και απογοητεύσεις όταν δεν έχουμε δουλέψει ή προετοιμαστεί σωστά.

Ο Εδουάρδος ξαναχτυπά! «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» είναι η δεύτερη
περιπέτεια του Εδουάρδου. Ποια είναι τα μηνύματα που θέλετε να περάσετε στους
μικρούς αναγνώστες;

Όπως και στο πρώτο βιβλίο, «Ο Εδουάρδος και η μεγάλη Σπηλιά», έτσι και στο δεύτερο,
πρώτα γεννήθηκε η ιστορία μέσα στο μυαλό μου κι έπειτα τα μηνύματα προέκυψαν
αρμονικά και αβίαστα μέσα από τον ίδιο τον ήρωα και τη δράση.
Το δεύτερο αυτό βιβλίο έχει να κάνει με την αλληλεγγύη και με τη βοήθεια σε κάποιους που πραγματικά δοκιμάζονται. Ο Εδουάρδος έχει πια μεγαλώσει και είναι ένας νέος με σπουδαίες ποιότητες χαρακτήρα. Αφού λοιπόν έχει ανακαλύψει την αληθινή του φύση, αυτή της νυχτερίδας δηλαδή, και την απολαμβάνει, έχει δυναμώσει και είναι έτοιμος να βοηθήσει τους άλλους. Οι μικροί (και οι μεγάλοι) αναγνώστες μπορούν να δουν μέσα από την ιστορία πόσο σημαντικό είναι να είμαστε ανοιχτοί να βοηθάμε τους άλλους, από όποια φυλετική ή κοινωνική ομάδα κι αν προέρχονται. Οι δύο διαφορετικές ομάδες εδώ είναι τα ποντίκια και οι νυχτερίδες, με τα ποντίκια να είναι αρκετά επιφυλακτικά απέναντι στις νυχτερίδες. Όλοι οι ήρωες αυτής της περιπέτειας δυναμώνουν προσφέροντας. Ακόμα και οι κακοί, μέσω της αγάπης, μαλακώνουν και μεταμορφώνονται. Άλλα μηνύματα του βιβλίου είναι τι σημαίνει πραγματικός ήρωας, καθώς επίσης πόσο σπουδαίο είναι να αντιμετωπίζουμε το σκοτάδι μας και να ξεπερνάμε τον εαυτό μας ή πόσο σημαντικό είναι να πιστεύουμε στον εαυτό μας και στον προσωπικό μας προορισμό.



Στον κόσμο της Ευλαμπίας…

…Ποια χρώματα κυριαρχούν αυτό το διάστημα;

Το βασικό είναι το μαύρο, που το κρατώ διαχρονικά και δεν φεύγει ποτέ από πάνω μου. Αγαπώ πολύ τη βασική παλέτα της Γης, δηλαδή μπλε, πράσινο, καφέ σε όλες τις αποχρώσεις τους. Τελευταία έχω βάλει στη ζωή μου το έντονο κίτρινο.

…Ποια αρετή είναι η πιο σημαντική;

Αν επέλεγα μία, θα έλεγα πως η πιο σημαντική αρετή είναι η αυταγάπη διότι μόνο μέσω
αυτής μπορεί κανείς να αγαπήσει πραγματικά και υγιώς τους άλλους.

…Ποια ταινία, ποιο βιβλίο, ποια προσωπικότητα επηρέασε τη συνέχεια της διαδρομής;

Είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω μόνο ένα σε κάθε κατηγορία. Στα πρώτα νεανικά χρόνια
σίγουρα θα έλεγα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν ως προσωπικότητα, Άρχοντας των Δαχτυλιδιών ως βιβλίο και οι περιπέτειες του Ιντιάνα Τζόουνς ως ταινία, αλλά και πολλά άλλα βιβλία έχουν συμβάλει στη διαμόρφωσή μου, όπως Βερν, Ουάιλντ, Πόε κ.ά., αλλά και πολλή μουσική!
Συνήθως τα συνδύαζα. Για παράδειγμα, την περίοδο που μελετούσα καταραμένους
ποιητές, άκουγα Cure και αγαπημένη ταινία ήταν το The Crow. Όταν άκουγα φανατικά Pink Floyd, διάβαζα δυστοπία ή επιστημονική φαντασία και έβλεπα ταινίες στο στυλ του Blade Runner. Το ίδιο και με τους Uriah Heep. Me Björk διάβαζα μαγικό ρεαλισμό και
σουρεαλισμό κι έβλεπα Lynch. Κάπως έτσι πήγαινε, σε τρίπτυχα. Τώρα πια με επηρεάζει
ένα κύμα από διάφορες μορφές τέχνης, και πλήθος καλλιτεχνών. Οι προσωπικότητες που
με εμπνέουν δε, είναι πολύ απλοί και κοντινοί μου άνθρωποι.

…Ποιες λέξεις βρίσκονται στην κορυφή;

«Σ’ αγαπώ», «ευχαριστώ», «όνειρο», «γράφω», «ουρανός», «ζωή», «θάνατος», «δάσος».

Κλείνοντας, θα μοιραστείτε μαζί μας ένα όνειρό σας

Ονειρεύομαι να είμαι υγιής, να ζήσω πολύ για να γράψω όλα αυτά που θέλω, και μαζί μου
να ζήσουν όσο περισσότερο γίνεται αυτοί που αγαπώ!

https://sayyestothepress.gr/2023/04/eylampia-tsireli-quot-to-thema-tis-perithoriopoiisis-kai-toy-skotadioy-einai-stathero-sta-grapta-moy-quot/

Ενθυμούμενη τις οικογενειακές διακοπές στο δάσος και τις ιστορίες γύρω από τη φωτιά, η Ευλαμπία αφηγείται στο istorima τη ζωή της. Απ’ την αγάπη για την ποίηση και τις ιστορίες του Oscar Wilde, έως τα πρώτα εκδοτικά εγχειρήματα, εξιστορεί το πώς η συγγραφή έγινε η κύρια ενασχόλησή της. Μιλά για τις ιδιαίτερες θεματικές που περιλαμβάνονται στις μελέτες της, τη διδασκαλία Δημιουργικής Γραφής, ενώ μοιράζεται και τη μεγάλη της αγάπη για τον Tolkien και τη συνάντησή της με τον βιογράφο του, Colin Duriez.

Αφηγήτρια: Ευλαμπία Τσιρέλη

Ερευνήτρια: Ευδοκία Εδιάρογλου

Ακούστε/Διαβάστε

https://archive.istorima.org/interviews/EL-12076

Γιάννης Γκροσδάνης

Η Ευλαμπία Τσιρέλη μιλάει στην parallaximag για αυτόν τον ξεχωριστό ήρωα αλλά και την περιπέτεια της συγγραφής ενός βιβλίου για μικρά και μεγάλα παιδιά!

Πώς γεννήθηκε ο Εδουάρδος; Υπήρξε κάποιο γεγονός που οδήγησε στη γέννησή του;

Από μικρή με συνάρπαζαν οι σπηλιές, τα βουνά και τα δάση. Το βιβλίο έχει σαφέστατα στοιχεία των βιωμάτων μου στο βουνό και στα δάση όπου πέρασα όλα τα καλοκαίρια της παιδικής μου ηλικίας. Οι αναμνήσεις μου από εκείνα τα χρόνια είναι πάρα πολύ έντονες και ζωντανές. Εκεί, ο πατέρας μου με έμαθε να αναγνωρίζω, να σέβομαι και να αγαπώ όλα τα ζώα ‒από τα έντομα, τα φίδια, τις νυχτερίδες, μέχρι τους λύκους‒ να αφουγκράζομαι το δάσος και να απολαμβάνω τη φυσική μαγεία του. Η κατασκήνωση, οι εξερευνήσεις, οι ιστορίες γύρω από τη φωτιά, τα παιχνίδια, οι κατασκευές με υλικά του δάσους, η αναγνώριση των ιχνών των ζώων, είναι όλα βιώματά μου που ο αναγνώστης θα βρει στο βιβλίο. Η επαφή του παιδιού με τη φύση θεωρώ πως είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξή του και ήθελα να περάσω κάτι τέτοιο στο βιβλίο για τα παιδιά που θα το διαβάσουν.

Ποιος είναι ο σκοπός της ιστορίας ενός μικρού ποντικού που ανακαλύπτει την ταυτότητά του;

Ο ήρωας ενσαρκώνει τον ήρωα που βρίσκεται μέσα σε όλους μας. Ο Εδουάρδος είναι το παιδί χωρίς ηλικία που υπάρχει στις καρδιές μας. Η ιστορία του ταυτίζεται με τις δυσκολίες που όλοι αντιμετωπίζουμε προσπαθώντας να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, και το ταξίδι του είναι το ταξίδι της ίδιας της ζωής. Όλοι μας, από μικρή ηλικία, προσπαθούμε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο. Πολλές φορές συνεχίζουμε ακόμα και στην ενήλικη ζωή μας. Φανταστείτε πόσο δύσκολο είναι αυτό για ένα παιδί ‒ή, μάλλον, θυμηθείτε. Δεν υπάρχει πιο δύσκολο πράγμα αλλά και μεγαλύτερη περιπέτεια από τη γνώση και αποδοχή του εαυτού μας. Έτσι και ο Εδουάρδος, στην αρχή δεν πιστεύει στον εαυτό του και σε αυτό που μπορεί, μέχρι που οι συνθήκες τον αναγκάζουν να το κάνει…

Ο Εδουάρδος δέχεται bullying γιατί είναι εμφανώς διαφορετικός. Ποιο στοιχείο σε έλκει σε αυτές τις δύσκολες ιστορίες διαφορετικότητας;

Όλοι είμαστε διαφορετικοί για κάποιον/κάποιους γιατί όλοι είμαστε μοναδικοί. Ο καθένας μπορεί όμως να βρει τους «ομοίους» του, την παρέα του. Στην ιστορία θέλησα να δείξω πως το θέμα δεν είναι να μας συμπαθήσουν οι άλλοι ή να σταματήσουν να μας περιπαίζουν οι bullies αλλά εμείς πρώτοι να καταλάβουμε την αξία μας και να βρούμε την παρέα μας. Αυτούς που μας αγαπούν και μας δέχονται. Τους δικούς μας ανθρώπους. Ο Εδουάρδος το καταφέρνει αυτό και ανθίζει, ωριμάζει και δυναμώνει. Η διαφορετικότητα όμως δεν σταματάει εκεί, όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, μιλώ για πολλά άλλα «διαφορετικά» πράγματα, όπως π.χ. οι διαφορετικές οικογένειες.

Η ιστορία του Εδουάρδου έχει επίσης ένα στοιχείο σκοτεινών ιστοριών, ιστοριών φαντασίας. Πώς οδηγήθηκες σε αυτή την επιλογή; Σε δυσκόλεψε το χτίσιμο μιας τέτοιας ατμόσφαιρας με δεδομένο ότι το βιβλίο απευθύνεται κυρίως σε παιδιά;

Το στοιχείο της σκοτεινής φαντασίας και της φαντασίας γενικά είναι το λογοτεχνικό είδος που αγαπώ. Μου αρέσει πολύ επίσης η γοτθική λογοτεχνία και αισθητική, οπότε κάτι ανάλογο ήθελα να γράψω και στο παιδικό. Νομίζω ότι η δοσολογία σκοταδιού και φωτός είναι σωστή, τόσο όσο χρειάζεται ώστε να αναπτύξουν τα παιδιά τη φαντασία τους και την ικανότητά τους να βλέπουν βαθύτερα στις ιστορίες. Οι ηλικίες στις οποίες απευθύνομαι είναι το ιδανικό κοινό για τέτοιου είδους περιπέτειες. Τα παιδιά γνωρίζουν πολύ καλά το σκοτάδι, εξάλλου δεν είναι τυχαίο πως όλα περνούν μια φάση που το φοβούνται αρκετά. Είναι όμως απαραίτητο να περάσουν από αυτό το «στάδιο». Της «αναμέτρησης» με το σκοτάδι. Ήθελα να δείξω πώς μπορούμε να αγκαλιάσουμε και να ξορκίσουμε το σκοτάδι μας, και ποιος ξέρει τι συναρπαστικό μπορεί να ανακαλύψουμε. Εξού και η Μεγάλη Σπηλιά για τον Εδουάρδο.

Πες μας λίγα λόγια για τη συνεργασία σου με την εικονογράφο. Πώς επιλέξατε να δώσετε έμφαση στο κείμενο και να παρουσιάσετε μια σειρά από εξαιρετικά «μολυβένια» σκίτσα;

Η Τριανταφυλλιά Βάσσου είναι χαρισματική και σαν καλλιτέχνις αλλά και σαν άνθρωπος. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό που τη βρήκα. Είναι εξαιρετική σε όλες τις δουλειές της, οπότε όταν επικοινώνησα μαζί της γνώριζα ήδη ότι μπορεί να σχεδιάσει κυριολεκτικά τα πάντα. Στο πρώτο μας τηλεφώνημα, και ενώ της περιέγραφα τον κεντρικό ήρωα, θυμάμαι ότι παράλληλα εκείνη τον σχεδίαζε. Μόλις κλείσαμε το τηλέφωνο μου έστειλε την εικόνα. Σοκαρίστηκα με την ομοιότητα αυτού που είχα μέσα στο κεφάλι μου με αυτό που έβλεπα. Και αναφέρομαι σε ένα πολύ απαιτητικό σκίτσο, όπως θα ανακαλύψει ο αναγνώστης από τη μέση του βιβλίου και μετά (μην αποκαλύψουμε και το μυστικό). Από εκεί και πέρα, η επικοινωνία μας ήταν άψογη, υπήρχε απόλυτη σύμπνοια, αρκούσαν δύο τρεις λέξεις για να καταλάβουμε η μία την άλλη. Στη συνεργασία μας οι επεμβάσεις των έμπειρων ανθρώπων του Ίκαρου ήταν καθοριστικές και ήταν για εμάς όλο αυτό ένα μικρό σχολείο για το πώς στήνεται ολοκληρωμένα ένα βιβλίο με αγάπη και σεβασμό προς τους καλλιτέχνες αλλά και προς τους μικρούς αναγνώστες.

Ο Εδουάρδος ανοίγει τα φτερά του και ταξιδεύει πλέον στα βιβλιοπωλεία. Μια ευχή για το βιβλίο. Σκοπεύετε να κάνετε κάποια παρουσίαση στο κοινό προσεχώς;

Ναι, το ταξίδι στα βιβλιοπωλεία έχει ήδη αρχίσει και είναι πολύ όμορφο να βλέπω ότι ο Εδουάρδος υπάρχει σε όλα τα μεγάλα αλλά και όλα τα μικρά συνοικιακά βιβλιοπωλεία. Εύχομαι να είναι ένα από εκείνα τα βιβλία τα χιλιοδιαβασμένα, τα τσακισμένα, με τις αφιερώσεις «με αγάπη η μαμά», «με αγάπη η γιαγιά», «ο θείος», «ο παππούς», που οι αναγνώστες του θα μεγαλώσουν και θα κρατήσουν στις βιβλιοθήκες τους για τα δικά τους παιδιά. Αυτή είναι η ευχή και το όνειρό μου. Όσο για τις παρουσιάσεις, προς το παρόν έχουν προγραμματιστεί επισκέψεις σε σχολεία, αλλά και σε παιδικές λέσχες ανάγνωσης. Ίσως σύντομα να έχουμε νεότερα σχετικά με κάποια παρουσίαση ανοιχτή στο κοινό.

*Info: O Εδουάρδος και η μεγάλη σπηλιά της Ευλαμπίας Τσιρέλη κυκλοφορεί σε όλα τα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις Ίκαρος.

https://parallaximag.gr/agenda-parallaxi/biblio/i-eylampia-tsireli-mas-paroysiazei-tis-peripeteies-toy-edoyardoy

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 22/09/2019 08:00

Η συγγραφέας μίλησε με αφορμή την παρουσίαση του νέου της βιβλίου

Συνέντευξη στη Λεμονιά Βασβάνη

-Ποια η σχέση σας με τα έργα του Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν; Τι ξεχωρίζετε σε αυτά;

-Σε πολύ νεαρή ηλικία ήρθα σε επαφή με τον κόσμο του Καθηγητή. Κατέστη για εμένα ένας τρόπος να μελετήσω βαθύτερα τον πραγματικό κόσμο. Τα βιβλία του Τόλκιν ήταν μεν μια απόδραση από την καθημερινότητα, ωστόσο θεωρώ πως με όπλισαν με υψηλές αρετές που χρειάζεται ένας άνθρωπος στη ζωή του, όπως ακεραιότητα, ευγένεια, πίστη, επιμονή, αλλά και διορατικότητα. Ανέπτυξα, λοιπόν, μια πολύ προσωπική σχέση με τα βιβλία, καθώς τα ξεχωρίζει η ποιότητα του ίδιου του συγγραφέα που εξέφρασε μέσα στο έργο του όλο τον εσωτερικό του πλούτο, τις γνώσεις, τη φωτεινότητα του μυαλού του, την παρατήρηση των πράξεων του ανθρώπου, των μύθων, του κόσμου και της φύσης γύρω του. Παντρεύοντας μάλιστα όλα αυτά με τη μοναδική του ικανότητα και φυσική ροπή στις γλώσσες, δημιούργησε κάτι το ανεπανάληπτο που δύσκολα θα μπορέσει να συγκριθεί με άλλα έργα της Λογοτεχνίας του Φανταστικού.

-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο;

-Μετά το «Ιερό Δέντρο» και τη μεταπτυχιακή μου εργασία στο σύμβολο του δέντρου στη Μεσοποταμία και τη Βίβλο, η έρευνά μου προχώρησε σε πεδία που συνδέουν, αβίαστα, τους αρχαίους μύθους με τη λογοτεχνία του Φανταστικού. Οπότε άρχισα να παρατηρώ μοτίβα του δέντρου σε πολλά έργα φαντασίας, με κορωνίδα φυσικά το έργο του Τζ.Ρ.Ρ.Τόλκιν. Έτσι, μετά από πρόσκληση του Συλλόγου Φίλων Τόλκιν, «The Prancing Pony», να μιλήσω σε μια ημερίδα προς τιμήν του Καθηγητή στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης, παρουσίασα μια εργασία με το ίδιο θέμα –δέντρα και δάση της Μέσης-γης-, που αποτέλεσε και το έναυσμα για τη συγγραφή του βιβλίου.

-Πώς συνδέονται τα δέντρα και δάση της μέσης γης με τις αρχαίες μυθολογίες;

-Είναι ήδη γνωστή η επιρροή της σκανδιναβικής και κελτικής μυθολογίας στο έργο του Καθηγητή. Ωστόσο ο Τζ. Ρ.Ρ.Τόλκιν δεν ήταν μόνο γνώστης κελτικών και σκανδιναβικών μύθων, αλλά σίγουρα και Μεσοποτάμιων, αφού φαίνεται ότι εμπλέκει αρχετυπικά σύμβολα της Βίβλου και της Μεσοποταμίας στην ιστορία της Μέσης-γης.

Κατάλοιπα των μυθολογικών διηγήσεων της Μεσοποταμίας (λ.χ. ο κήπος της Εδέμ με τα δύο δέντρα, η δημιουργία του ανθρώπου, ο κατακλυσμός), διακρίνονται στα κείμενα των διηγήσεων της Παλαιάς Διαθήκης. Από εκεί, τη Βίβλο δηλαδή, διαδόθηκαν σε όλη τη γραμματεία του κόσμου, ώσπου έφτασαν μέχρι τη σύγχρονη λογοτεχνία φαντασίας, σε μια εκ νέου αφήγηση των πανανθρώπινων αρχαίων μύθων.

Επομένως, δεδομένου του ότι ο συγγραφέας μελέτησε τις Γραφές και τις αντίστοιχες διηγήσεις εις βάθος και ως πιστός αλλά και ως καθηγητής, ήταν φυσικό να συμπεριλάβει μοτίβα που φέρουν ομοιότητες προς τις διηγήσεις αυτές, ιδιαιτέρως όσον αφορά τη Δημιουργία. Δεσπόζοντα ρόλο, μάλιστα, έβαλε να παίξουν το δέντρο και το δάσος. Η ιστορία της Μέσης-γης ξεκινά και τελειώνει με ένα δέντρο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη Βίβλο (βλ. δέντρα Εδέμ, δέντρο της ζωής στην Αποκάλυψη, Σταυρός του Κυρίου). Τα δύο δέντρα φυτρώνουν με το τραγούδι της Γιαβάννα, στον μακάριο τόπο της Άρντα, μεσολαβεί ένα μεγάλο διάστημα μαχών και πάλης να επιβιώσουν ώσπου, στο τέλος, ένας ήρωας, ένας -πρόθυμος να θυσιαστεί- “μεσσίας”, έρχεται να επαναφέρει τη δόξα των δέντρων, το φως, τη δικαιοσύνη, να πατάξει το σκότος και να αποκαταστήσει τη διασαλευθείσα τάξη. Πολλές άλλες, ωστόσο, είναι οι αντιστοιχίες μεταξύ δέντρων του Μύθου και της Μέσης-γης, που θα ανακαλύψει κάποιος μόνο αν διαβάσει το βιβλίο.

-Τι θα λέγατε σε κάποιον αν έπρεπε να περιγράψετε το βιβλίο σας;

-Το βιβλίο -όπως έχει σημειώσει και ο ίδιος ο βιογράφος του Τόλκιν, Colin Duriez, που υπογράφει την εισαγωγή- μας εισάγει εντελώς νέο πεδίο έρευνας και ανακάλυψης άγνωστων πτυχών του έργου του Καθηγητή. Ο αναγνώστης μεταφέρεται σε έναν κόσμο συμβόλων, εικόνων, μύθων, μοτίβων και αρχετύπων, βαθιά ριζωμένων στην ανθρώπινη σκέψη και φαντασία. Το δέντρο, έχει έναν καθόλα ζωτικό ρόλο σε αυτό το γοητευτικό μωσαϊκό. Απαραίτητες είναι κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις σχετικά με το Σιλμαρίλλιον και τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών κυρίως, για κάποιον που θέλει να παρακολουθήσει καλύτερα την παρούσα μελέτη. Επαρκείς, είναι οι πληροφορίες που δίδονται για τα μυθολογικά μοτίβα και τις διηγήσεις της αρχαίας Μεσοποταμίας στις οποίες -ενδεχομένως- δύσκολα έχει πρόσβαση ο μέσος αναγνώστης.

Μια σύντομη μελέτη, βέβαια, δεν επαρκεί για να παρουσιαστεί επαρκώς το εύρος των διηγήσεων που πλαισιώνουν το μεγάλο θέμα της σχέσης της μυθολογίας με τη λογοτεχνία του Τόλκιν, ούτε φυσικά να καλύψει το τεράστιο έργο του Καθηγητή και λεπτομέρειες του κόσμου του. Οπότε, προσκαλώ και προκαλώ τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη να ξεκινήσει τη δική του περαιτέρω έρευνα, για την οποία εύχομαι το παρόν βιβλίο να αποτελέσει κίνητρο και γόνιμη βάση.

-Υπηρετείτε τη λογοτεχνία του φανταστικού και είστε από τα ιδρυτικά μέλη του φεστιβάλ Fantasmagoria. Το τελευταίο διάστημα υπάρχει ένα μεγαλύτερο ρεύμα ως προς αυτό το κομμάτι της λογοτεχνίας; Γιατί και πόσο έχουν επηρεάσει ξένοι συγγραφείς και η μεταφορά βιβλίων σε ταινίες;

-Αν και υπάρχουν μεγάλοι  θεμελιωτές του είδους στην Ελλάδα του 20^ου αιώνα όπως οι  Πανώριος, Μπαλάνος, Φλωράκης, Βουτυράς κ.ά., το ευρύτερο ελληνικό κοινό είναι η αλήθεια ότι γνώρισε το είδος, όπως λέτε κι εσείς, κυρίως από τον ξένο κινηματογράφο και το διαδίκτυο, αλλά και τη μεταφρασμένη λογοτεχνία φαντασίας που πολλοί εκδοτικοί οίκοι φέρνουν τα τελευταία χρόνια στην ελληνική αγορά. Φεστιβάλ Φαντασίας σε Θεσσαλονίκη, Αθήνα και αλλού, βοηθούν στη διάδοση του είδους, ωστόσο θεωρώ πως η σωστή ενημέρωση και παιδεία πάνω στη σοβαρή λογοτεχνία του φανταστικού θα πρέπει να είναι έργο της εκπαίδευσης και της αναγνωστικής και συγγραφικής παιδείας γενικότερα, έτσι ώστε να φτάσουμε στο σημείο να δημιουργήσουμε συνειδητά ένα σοβαρό, εγχώριο φάντασυ.

---

Οι φωτογραφίες είναι από την ομιλία για το βιβλίο στο πλαίσιο στο πλαίσιο της εικαστικής έκθεσης του Σπύρου Γελέκα, Tales from Middle-Earth στη Govedarou ART Gallery.

Δείτε το άρθρο στην εφημερίδα https://www.typosthes.gr/politismos/196143_eylampia-tsireli-ta-biblia-toy-tolkin-me-oplisan-me-ypsiles-aretes

Δείτε το βιβλίο https://iwrite.gr/bookstore/dentra-dasi-mesis-gis/

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 29/06/2020

Η συγγραφέας μίλησε μαζί μας λίγο πριν την έναρξη του σεμιναρίου συγγραφής παραμυθιού

Της Λεμονιάς Βασβάνη

Είναι άραγε εύκολο να γράψει κανείς ένα παραμύθι; Και τι πρέπει να διαθέτει το κείμενό του για να τραβήξει το ενδιαφέρον των αναγνωστών; Μιλήσαμε με την συγγραφέα και Υπ. Διδάκτωρ Θεολογίας στο ΑΠ.Θ. κυρία Ευλαμπία Τσιρέλη για αυτό το λογοτεχνικό είδος με αφορμή το «Σεμινάριο Συγγραφής Παραμυθιού» που ετοιμάζει.

“Οι βασικοί νόμοι του παραμυθιού”, “Παραδοσιακό και σύγχρονο παραμύθι” και “Οι ευθύνες του σύγχρονου παραμυθά” είναι κάποιες μόνο από τις ενδιαφέρουσες θεματικές που αναλύονται.

«Το παραμύθι, ως λογοτεχνικό είδος, το κατατάσσω στο υψηλότερο επίπεδο, δηλαδή έχει τον μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας, σε αντίθεση με την άποψη που επικρατεί», δήλωσε η κυρία Τσιρέλη απαντώντας στις ερωτήσεις μας. Και εξήγησε: «Πάρα πολλοί παράγοντες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη από τον υποψήφιο παραμυθά ώστε να γράψει ένα πραγματικά καλό παραμύθι. Δεν φτάνει μόνο η αγάπη μας για τα παιδιά και κάθε καλή πρόθεση. Χρειάζεται σωστή γραφή και βαθιά μελέτη του είδους αλλά και της παιδικής ψυχοσύνθεσης. Μερικοί από τους δομικούς αυτούς παράγοντες είναι η ηλικία στην οποία απευθυνόμαστε, που θα πρέπει να οριστεί πριν ξεκινήσουμε να γράψουμε. Έπειτα, προσαρμόζουμε τη γλώσσα, το θέμα, την προσέγγιση, τον ήρωα, την έκταση και, βέβαια, την εικονογράφηση».

Ποια είναι τα δικά της αγαπημένα παραμύθια; «Τα παραμύθια του Όσκαρ Ουάιλντ θα έλεγα, όπως ο Ψαράς και η Ψυχή του, ο Ευτυχισμένος Πρίγκηπας, το Αηδόνι και το Τριαντάφυλλο, ο Αστρογεννημένος. Μεγάλωσα με μια συλλογή του που χαράχθηκε έντονα στη μνήμη μου, πιθανότατα λόγω του έντονου στοιχείου του μαγικού ρεαλισμού σε συνδυασμό με την πλουμιστή γλώσσα. Συνεχίζω να αγαπάω πολύ τον Ουάιλντ», σημείωσε.

Όσο για το τι ξεχωρίζει στο σεμινάριο και γιατί θα έπρεπε κάποιος να το παρακολουθήσει ανέφερε τα εξής: «Το σεμινάριο ξεχωρίζει λόγω των απαιτητικών ασκήσεων και των πειραματισμών που βοηθούν τον υποψήφιο να κατανοήσει το βάθος και την έκταση του θέματος. Η προσέγγιση είναι πάντα βιωματική και δίνω βάση στη συνεργασία των συμμετεχόντων.

Ο υποψήφιος θα έρθει για να μάθει αναλυτικά όλα τα παραπάνω που σας είπα, για να καταρρίψει μύθους όπως τα “παραμύθια για μεγάλους”, και “τα παραμύθια για όλους”, να κατανοήσει την ευθύνη του σύγχρονου παραμυθά που απευθύνεται σε ένα παιδί του 21ου που δύσκολα ενθουσιάζεται και, φυσικά, για να διασκεδάσει!»

---