21+1 στάσεις – Konstantinos Tanias – 02 Απριλίου 2025
Ευλαμπία Τσιρέλη είναι συγγραφέας, καθώς και ο ιθύνων νους του Imaginarium – ενός εργαστηρίου συγγραφής στη Θεσσαλονίκη-, ενώ παράλληλα είναι εκπαιδευτικός και συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο του Yale. Η ίδια μάς μίλησε για το μεγαλύτερό της όνειρο, που έχει πραγματοποιήσει τα τελευταία 11 χρόνια, όλα όσα την εμπνέουν και καθορίζουν τον τρόπο σκέψης της, καθώς και για τα αγαπημένα της spots στην πόλη.
[Απόσπασμα συνέντευξης]
Αυτό που με γεμίζει περισσότερο στη δουλειά μου στο Εργαστήρι και τη διδασκαλία, είναι η επαφή με τον κόσμο, η ανταλλαγή απόψεων που με βελτιώνει σαν άνθρωπο αλλά και σαν συγγραφέα, καθώς και η τριβή με κείμενα και διαφορετικές γραφές. Στη δουλειά μου στο ακαδημαϊκό κομμάτι της έρευνας, με συναρπάζει η ίδια η έρευνα, η ανακάλυψη και η συγγραφή δοκιμίων που συμβάλλουν στην επιστήμη μου αλλά και στην κουλτούρα του pop science καθώς είμαι της άποψης ότι οι επιστήμες δεν είναι μόνο για το πανεπιστήμιο. Πρέπει να είναι προσβάσιμες σε όλους. Απολαμβάνω επίσης τις διάφορες συνεργασίες που προάγουν τη διεπιστημονικότητα και την πρωτότυπη θεώρηση επιστημονικών κλάδων.
Αντλώ έμπνευση από οτιδήποτε. Κάθε τι μπορεί να αποτελέσει αφορμή για τη γέννηση μιας ιδέας. Την έμπνευση δεν την περιμένουμε να έρθει, είναι αποτέλεσμα της παρατήρησης είτε του κόσμου γύρω μας είτε του κόσμου μέσα μας.
Στο μέλλον θα ήθελα να είμαι υγιής σωματικά και ψυχικά, να χαίρομαι τα βιβλία μου και τις συνεργασίες μου με αξιόλογους ανθρώπους και να προσφέρω όσο μπορώ στον πολιτισμό.
Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΕΥΛΑΜΠΙΑ ΤΣΙΡΕΛΗ ΒΟΗΘΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΚΑΙ ΤΟ ΦΩΣ
Η εκπαιδευτικός και συγγραφέας κρατά το χέρι των μικρών αλλά και των μεγαλύτερων μαθητών της όταν αυτοί αναζητούν την ταυτότητά τους.
Μία ιστορία δεν μπορεί να είναι απολαυστική μόνο αν έχει ωραίο θέμα. Η ουσία βρίσκεται στον τρόπο που θα τη διηγηθεί κανείς, στην ψυχή που διακρίνεται πίσω από τις γραμμές ή τις λέξεις και σε αυτό το σημείο ο πομπός έχει ένα πολύ σημαντικό task: τη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στα στοιχεία του εαυτού του και των ηρώων του και τους σωστούς χειρισμούς ώστε η ιστορία του να έχει αντίκτυπο.
Σύμφωνα μάλιστα με την εκπαιδευτικό και συγγραφέα Ευλαμπία Τσιρέλη, η εξωτερίκευση μίας ιστορίας έχει πολλά στάδια από τη θεωρία μέχρι την πράξη. Η ίδια κρατά το χέρι σε εκκολαπτόμενους συγγραφείς σε ένα μαγικό ταξίδι αναζήτησης και δημιουργίας, μέσα από τα μαθήματα στο Imaginarium, το εργαστήρι που εμπνεύστηκε για να μπορέσει να… εμπνεύσει.
Όπως περιγράφει στη Vwoman, «έτσι με πήγε ο δρόμος. Πάω όπως με πάει συνήθως, γιατί καμιά φορά τα σχέδιά μας δεν βγαίνουν όπως τα προγραμματίζουμε, όμως κοιτώντας πίσω λέμε ότι τελικά “έτσι έπρεπε να γίνει”. Πρέπει να αντιλαμβάνεσαι πού χρειάζεσαι και πού ταιριάζεις», λέει χαρακτηριστικά.
Το βιογραφικό της είναι πραγματικά εντυπωσιακό, μιλά με αγάπη για τους ήρωες των βιβλίων της και μοιράζεται τις συμβουλές που δίνει τόσο στους μαθητές της στο γυμνάσιο και στο λύκειο για την ίδια τη ζωή όσο και σε αυτούς που εμπιστεύονται το εργαστήρι της για το συναρπαστικό ταξίδι της συγγραφής.
Ο ρόλος της στην κοινωνία είναι πολύπλευρος, όμως η Ευλαμπία δίνει προτεραιότητα στον σκοπό. Είναι άλλωστε και η λέξη-κλειδί που πρωταγωνιστεί στη ζωή της και προτρέπει τους γύρω της να την αφουγκραστούν και αυτοί.
Η Ευλαμπία διδάσκει θρησκευτικά και δημιουργική γραφή στη μέση ιδιωτική εκπαίδευση, στοχεύοντας να ενεργοποιήσει τη φυσική περιέργεια των μαθητών της για τον κόσμο. Παράλληλα, είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συνεργάτιδα του Πανεπιστημίου του Yale. Οι πρώιμες σπουδές της αφορούν στη Βιβλική Γραμματεία και Θρησκειολογία και ασχολείται με τους λόγους της Βίβλου στο ιστορικό, αρχαιολογικό και θεολογικό κομμάτι.
«Τώρα, επειδή έχω μελετήσει τους αρχαίους Εβραίους, την αρχαία ιστορία και το πλαίσιο της Βίβλου, έχω περάσει στη σύγχρονη ιστορία και ασχολούμαι με το Ολοκαύτωμα. Αυτό συνδυάζεται και με τα συγγραφικά μου, γιατί αυτό που κάνω στη μεταδιδακτορική μου έρευνα είναι να δημιουργήσω ένα graphic novel για μία περίπτωση επιζώντα. Σε αυτό το κομμάτι συνεργάζομαι και με το Yale», σημειώνει.
«Ο πυρήνας και η μεγάλη μου αγάπη όμως είναι η συγγραφή. Από πολύ μικρή φτιάχνω ιστορίες και γράφω, από το 2013 τις εκδίδω», αναφέρει η συγγραφέας που μετρά ήδη 10 βιβλία, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια ασχολείται με την παιδική λογοτεχνία και συνεργάζεται με τις εκδόσεις Ίκαρος.
Το Imaginarium και η εσωτερική αναζήτηση
«Το εργαστήρι μου το έφτιαξα πειραματικά το 2014. Είναι ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένης ύλης πάνω στη λογοτεχνία και τη συγγραφή, αποτελείται από ένα εξάμηνο σπουδών που περιλαμβάνει τεχνικές γραφής και τα είδη της λογοτεχνίας και στη συνέχεια ένα επιπλέον πρόγραμμα, πιο προχωρημένο, όπου οι ενδιαφερόμενοι γράφουν πλέον ένα διήγημα και εκδίδεται σε συλλογές. Είναι ένα ταξίδι 11 ετών που το ξεκίνησα από το μηδέν και έφτασα πλέον να έχω περισσότερους από 500 αποφοίτους», λέει με αγάπη για το Imaginarium.
«Όλο αυτό βασίζεται σε μία ηθική, να είσαι δηλαδή καλός στο αντικείμενό σου. Δεν πρέπει να μένεις στη θεωρία, που είναι προσβάσιμη σε βιβλία και στο ίντερνετ, αλλά χρειάζεται να δώσεις βάση στην πράξη και για να διδάξει κανείς θα πρέπει να είναι συγγραφέας. Μπορείς να διδάξεις μόνο ιστορία της λογοτεχνίας, αλλά όχι την ουσία. Στο εργαστήρι πειραματιζόμαστε, πολεμάμε τις αδυναμίες, βρίσκουμε την ταυτότητα του καθενός», τονίζει και μοιράζεται το μυστικό της επιτυχίας.
«Έχω να διαχειριστώ ενήλικες και πάρα πολύ διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτό χτίζεται με την εμπειρία ώστε να μην απογοητευτεί κάποιος ή να μην παρεξηγηθεί. Θέλει ιδιαίτερη προσέγγιση καθώς κάποιος μπορεί να είναι σε άμυνα να αποδεχθεί τις αδυναμίες του και χρειάζεται αγάπη και προσοχή στη λεπτομέρεια. Με ενδιαφέρει πρώτα ο άνθρωπος», σημειώνει στη Vwoman και κάνει μία σημαντική παρατήρηση.
«Όταν ξεκινάμε πρωτόλεια κείμενα και εξωτερικεύουμε αυτό που μας πονάει και μας προβληματίζει είναι μία μορφή ψυχοθεραπείας. Όταν περνάμε σε ένα άλλο επίπεδο τα πράγματα αλλάζουν. Το γράψιμο για μένα είναι αυτογνωσιακό. Όσο σκαλίζεις τόσο πονάς, γιατί συνειδητοποιείς πράγματα και αυτό δεν είναι εύκολο. Στη συγγραφή όμως τα παίρνεις και τα μετουσιώνεις. Παίζουν ρόλο τα προσωπικά βιώματα στη λογοτεχνία και φαίνεται μέσα στις γραμμές ότι εδώ υπάρχει ψυχή. Ο αναγνώστης το αντιλαμβάνεται με έναν μαγικό τρόπο και ταυτίζεται όταν η ιστορία έχει βάθος. Οπότε η συγγραφή μπορεί να χαρακτηριστεί στην αρχή ως ψυχοθεραπεία, στην πορεία όμως χρειάζεται κόπος και αυστηρή δουλειά και με τον εαυτό μας και με την ιστορία γιατί στην τελική δεν πρέπει να είναι ένα κείμενο αυτοανάλυσης και αυτοβελτίωσης, αλλά πρέπει να είναι λογοτεχνία», λέει η Ευλαμπία και αναφέρει πως στο εργαστήρι διδάσκονται όλα τα είδη κειμένου, με την ίδια να ξεχωρίζει τον μαγικό ρεαλισμό και τη γοτθική λογοτεχνία, που αγαπά και η πλειονότητα των μαθητών της.
Η έμπνευση και η… σπηλιά μας
Αν μιλήσει κανείς με την Ευλαμπία, εύκολα καταλαβαίνει τον ενθουσιασμό της για την παιδική λογοτεχνία.
Εμπνέεται άλλωστε από την οικογένεια, την παιδική ηλικία, τη θέση του κάθε ανθρώπου στον κόσμο και «την αποδοχή του εαυτού μας και του σκοταδιού μας», όπως η ίδια λέει. «Δεν γίνεται να είμαστε πάντα χαρούμενοι. Είναι και αυτό στη ζωή και θέλω να το καταλάβουν και τα παιδιά. Ότι είναι οκ να μην νιώθουμε καλά, αλλά πρέπει να το εξωτερικεύουμε και να βρίσκουμε τους ανθρώπους που μπορούν να μας ακούσουν», συμπληρώνει.
Δίνει μάλιστα το παράδειγμα του αγαπημένου της ήρωα, του Εδουάρδου, που μέσα από δύο βιβλία –«Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά» και «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» (εκδόσεις Ίκαρος)– περνάει πολύ ουσιαστικά μηνύματα.
«Έφτιαξα έναν ήρωα που είναι αφανής, πολύ φοβισμένος και δεν ξέρει ποιος είναι. Πρόκειται για υιοθετημένο ποντικάκι, που όμως στην πορεία και μετά από μία μεγάλη περιπέτεια ανακαλύπτει ότι δεν είναι τελικά ποντίκι αλλά νυχτερίδα και μπαίνει σε μία σπηλιά και ανακαλύπτει τον εαυτό του. Η σπηλιά είναι σύμβολο και προσωπικά τοποθετώ σύμβολα και μοτίβα στα βιβλία. Για να βρεις πού ανήκεις πρέπει να βγεις από το comfort zone σου και να αντιμετωπίσεις τους φόβους σου και ο Εδουάρδος με έκανε καλύτερο άνθρωπο», λέει χαρακτηριστικά.
«Ήταν αυτονόητο ότι θα γίνω συγγραφέας»
Η Ευλαμπία γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Γιαννιτσά, ωστόσο έζησε όλη την ενήλικη ζωή της στη Θεσσαλονίκη με μία ενδιάμεση στάση στο Εδιμβούργο και χαρακτηρίζει τη Σκωτία ως τη χώρα των ονείρων της.
«Στη Θεσσαλονίκη μου αρέσει που υπάρχει μία ποιότητα ζωής ως προς τον χρόνο και τις ανθρώπινες σχέσεις. Με συγκινεί η ιστορία της που περιλαμβάνει όλο αυτό το καλειδοσκόπιο των λαών και αυτή τη διαδοχή. Θα ήθελα να έχει περισσότερο διατηρημένα τα ιστορικά της κτήρια, να είναι πιο καθαρή και μου αρέσει πολύ το φαγητό, οι αμέτρητες επιλογές της. Δυστυχώς δεν υπάρχουν διοργανώσεις σε σχέση με το βιβλίο και είμαστε πολύ πίσω στον πολιτισμό σε σχέση με την Αθήνα. Ξεροσταλιάζουμε για την Έκθεση Βιβλίου και είναι κρίμα που συγγραφείς στη Θεσσαλονίκη είναι αποκομμένοι, γιατί αν δεν είσαι συγγραφέας στην Αθήνα παλεύεις με τα θηρία», σημειώνει.
Για την ίδια όμως η ενασχόληση με τη συγγραφή ήταν καρμική.
«Μεγάλωσα σε μία οικογένεια που είχαμε πολύ έντονο το storytelling. Πηγαίναμε στο βουνό και λέγαμε ιστορίες γύρω από τη φωτιά. Όντως έτσι μεγάλωσα και θυμάμαι πολύ ωραία τα παιδικά μου χρόνια. Σκάρωνα ιστορίες, άκουγα ή μου διάβαζαν και κάπως έτσι ξεκίνησα να τις γράφω κι εγώ. Ήξερα από μικρή τι ήθελα να κάνω: να λέω ιστορίες και ήμουν καλή σε αυτό. Οπότε όταν έβγαλα το πρώτο μου βιβλίο όλοι μου είπαν “ναι αυτό είσαι”. Ήταν αυτονόητο ότι θα γίνω συγγραφέας. Φυσικά, πρέπει να το χτίσεις, χρειάζεται πολλή μελέτη, πολύ γράψιμο και το ένα έφερε το άλλο με πολύ κόπο γιατί τουλάχιστον το πρώτο καιρό δεν μπορείς να ζήσεις μόνο από αυτό. Μπορεί να είχα χίλιες δυσκολίες, να ζούσα σε ένα σκοτεινό τούνελ αλλά στο βάθος έβλεπα το φως και ήξερα πού θα φτάσω. Και αυτό είναι ο σκοπός, να δουλεύουμε μεθοδικά για να οδηγηθούμε εκεί που θέλουμε. Όταν έχεις σκοπό βοηθά να ανταπεξέλθεις και στις δυσκολίες της ζωής σου, γιατί ό,τι και να γίνει, ξέρεις ποια είναι η αποστολή σου», λέει η Ευλαμπία.
Αυτή είναι άλλωστε και η προτροπή της προς όλους. «Η ζωή είναι απρόβλεπτη, μπορεί να έρθουν καλύτερες ή χειρότερες μέρες αλλά δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς σκοπό. Όλοι έχουμε έναν λόγο που είμαστε εδώ, ωστόσο ο σκοπός είναι μοναχικός, δηλαδή έχει να κάνει με εμάς. Πρέπει να σκάψει ο καθένας βαθιά μέσα του, στην παιδική του ηλικία, στο τι πραγματικά είναι και νομίζω ότι αν γνωρίζουμε τι είμαστε, αγαπάμε και συγχωρούμε τον εαυτό μας και το παρελθόν. Μπαίνουμε στη σπηλιά και βγαίνουμε στο φως, γινόμαστε καλύτεροι και έτσι μπορούμε να βοηθήσουμε και τους άλλους», καταλήγει.
Η «Οικογένεια Άντερσον» είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο της Ευλαμπίας Τσιρέλη – «Η Έμιλι και Άναμπελ είναι σαν δύο κομμάτια μου, στο φως και στο σκοτάδι», λέει στη Vwoman
Πώς μία εκπαιδευτικός και διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας, που μελετάει τους αρχαίους πολιτισμούς, τους μύθους, και τις γλώσσες που δεν μιλιούνται πια, “μπλέχτηκε” στον κόσμο της λογοτεχνίας για παιδιά; Η Ευλαμπία Τσιρέλη συνομιλεί με τη Σοφιάννα Λεκού με αφορμή το τρίτο της βιβλίο “Οικογένεια Άντερσον” που πριν λίγες ημέρες μπήκε και στη δεύτερη έκδοσή του.
Μόλις πριν λίγο καιρό τυπώθηκε η β’ έκδοση του βιβλίου σας. Αρχικά συγχαρητήρια και έπειτα θα ήθελα να μας πείτε πώς προέκυψε η ιδέα για το βιβλίο αυτό.
Ναι, ακριβώς, περάσαμε στη δεύτερη έκδοση τον Δεκέμβριο του ΄24 μόλις λίγους μήνες από την πρώτη (Μάιος ΄24). Είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι, γιατί το πιο σημαντικό είναι τα παιδιά να αγαπήσουν το βιβλίο, να θέλουν να το βάλουν στο σπίτι τους, στα κομοδίνα τους, τις βιβλιοθήκες τους. Η ιδέα για την Οικογένεια Άντερσον είναι συνδυασμός ιδεών, εμπειριών, επιθυμιών και αφορμών: από κάτι που μου έλεγε ο μεγάλος μου αδερφός όταν ήμουν μικρή για να με τρομάξει (κλασικό «σπορ» των μεγάλων αδελφών), από κάτι που ξεκίνησα να γράφω όταν σπούδαζα στο Εδιμβούργο, από ένα διήγημα που άφησα στη μέση και από βιώματα, κοινωνικούς και υπαρξιακούς προβληματισμούς μου. Μια μέρα, μετά από πειραματισμούς, έδεσαν όλα αυτά μαζί. Οι βρικόλακες εννοείται πως με γοήτευαν πάντα και ήθελα κάπου να τους χρησιμοποιήσω. Οπότε, βρήκα την ευκαιρία να τους επεξεργαστώ δημιουργικά για να πω αυτό που θέλω, προσαρμοσμένο σε ένα παιδικό βιβλίο φυσικά.
Η Οικογένεια Άντερσον είναι μια σκωτσέζικη, καλλιεργημένη οικογένεια με υψηλή αισθητική και πνευματικά ενδιαφέροντα, πώς χτίσατε τους χαρακτήρες;
Οι ήρωές μου είναι κομμάτια μου φυσικά: εμπειρίες, βιώματα, αναμνήσεις, φόβοι αλλά και επιθυμίες μου. Και προσπαθώ να είναι ανθρώπινοι και ολοκληρωμένοι, με επιθυμίες, κίνητρα, σκέψεις, φοβίες, ελαττώματα και χαρίσματα, έτσι ώστε να χτίσω μια σχέση μεταξύ αυτών και του αναγνώστη. Στο προσχέδιο της ιστορίας οι ήρωες παίρνουν την τελική τους υπόσταση και δυναμική κι έπειτα αποτελούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες που έχουν τον ρόλο τους στην εξέλιξη της ιστορίας. Εδώ, η μαμά είναι ιστορικός τέχνης, ο πατέρας είναι μεσίτης, ο μεγάλος γιος αγαπά τον Μεσαίωνα, τα σπαθιά και τα οικόσημα, η Έμιλι αγαπά τα βιβλία και την ποίηση, ο Χένρι αγαπά τη φύση. Τυγχάνει να κληρονομήσουν μια όμορφη έπαυλη στη Σκωτία, οπότε πρέπει να μετακομίσουν από την Αγγλία στη Σκωτία. Τα ενδιαφέροντα και οι δεξιότητές τους εκεί θα βρουν εύφορο έδαφος και θα νοηματοδοτηθούν ιδανικά. Σε ένα βιβλίο τίποτα δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Οι ιδιότητες των ηρώων θα πρέπει να είναι χρήσιμες στην πλοκή και να επιτελούν κάποια λειτουργία. Όλα τα ονόματα των χαρακτήρων του βιβλίου, δε, είναι εμπνευσμένα από συγγραφείς της γοτθικής λογοτεχνίας ή ήρωες γοτθικών μυθιστορημάτων. Τέλος, κανείς νομίζω δεν θα μπορούσε να τους δώσει ωραιότερη εμφάνιση από τον μετρ Αλέκο Παπαδάτο που υπογράφει τη διακριτική και πολύ ιδιαίτερη εικονογράφηση σε αυτή την όμορφη συνεργασία μας.
Τα μέλη της Οικογένειας Άντερσον αποτελούν παράδειγμα στον αναγνώστη για τη σημασία του σεβασμού, της αποδοχής και εντέλει της υπεράσπισης της διαφορετικότητας. Δεν αποδέχονται μόνο την παράξενη οικογένεια βρικολάκων, αλλά αποφασίζουν να παλέψουν να την προστατέψουν. Μιλήστε μας για αυτό το στοιχείο του βιβλίου.
Μέσα από την υπόθεση και την υπέρβαση που καλούνται να κάνουν, φαίνεται πως η παιδεία είναι θέμα συμπεριφοράς. Το πώς φερόμαστε στον συνάνθρωπό μας, ασχέτως φυλής, ιδεολογικού προσανατολισμού ή όποιας άλλης διαφοράς μας. Η οικογένεια έχει, με έναν πολύ φυσικό τρόπο, τη διάθεση να προστατέψει αυτούς που κινδυνεύουν και που εξαρτώνται από την καλοσύνη τους. Χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι δεν έχουν δεύτερες σκέψεις –κυρίως οι ενήλικοι της οικογένειας– ή δεν φοβούνται αυτό το διαφορετικό και σχεδόν ανοίκειο. Υπερτερεί όμως ο ηρωισμός και η αυτοθυσία. Η φιλία και η ανθρωπιά. Ανοίγουν πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τα παιδιά ως προς αυτό. Αλλά και με τους μεγάλους…
Είστε ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες, διαβάζετε και έχετε και ερευνητική σχέση με την Ιστορία. Πώς επιλέξατε να ασχοληθείτε με το βιβλίο για παιδιά;
Εικόνες Αλέκος Παπαδάτος
Με γοητεύει η ιστορία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, από τη γέννηση των πρώτων πολιτισμών στη Μεσοποταμία μέχρι τη σύγχρονη ιστορία. Παρατηρώ μοτίβα, κύκλους, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Ένας άνθρωπος με έντονες κοινωνικές ανησυχίες είναι εύλογο και σχεδόν αυτονόητο ότι κάποια στιγμή, με κάποιον τρόπο, θα ασχοληθεί με τα παιδιά. Ως συγγραφέας και εκπαιδευτικός δεν θα μπορούσα να μην ασχοληθώ κάποια στιγμή με το παιδικό βιβλίο, καθώς βρίσκομαι σε πολύ ζωντανή και ωφέλιμη επαφή με την παιδική και εφηβική ηλικία (και τη δική μου). Τα παιδιά είναι αφοπλιστικά. Σου θυμίζουν πώς είναι να αγαπάς χωρίς αντάλλαγμα και αυτό είναι θετικά ανατριχιαστικό. Βλέπεις την ανθρωπότητα και την ανθρωπιά καθαρή. Πριν μπει σε κοινωνικές νόρμες και συμφέροντα.
Πώς επιλέγετε τα θέματα για τα βιβλία σας; Σας επηρεάζουν ή σας εμπνέουν τα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα;
Τα θέματα που με ευαισθητοποιούν στο παιδικό βιβλίο είναι η ενδυνάμωση του εαυτού, το να αποδεχόμαστε αυτό που είμαστε, να αγκαλιάζουμε το σκοτάδι μας, να παραδεχόμαστε τους φόβους μας και να τους πολεμάμε, να αποδεχόμαστε τις αδυναμίες μας γιατί και αυτές για κάποιον λόγο υπάρχουν· μας κάνουν ανθρώπινους. Επίσης, η υπέρβαση των δυσκολιών, με κίνητρο την ανιδιοτελή βοήθεια, και το δίπολο φως-σκοτάδι που δένει με όλο αυτό που σας είπα σε σχέση με τον εαυτό.
Συνήθως ο ήρωας, και αυτά που τον απασχολούν, είναι το ίδιο το θέμα του βιβλίου. Δεν μπορώ να πω ότι σκέφτομαι πρώτα το θέμα και μετά φτιάχνω μια πλοκή πάνω σε αυτό. Περισσότερο είναι ο ήρωας που γεννιέται, ο οποίος μπαίνει σε μια περιπέτεια και εκεί ξεδιπλώνει τις ποιότητες του χαρακτήρα του.
Πιστεύετε ότι τα παιδικά βιβλία οφείλουν να έχουν πάντοτε ένα δίδαγμα ή αρκεί να καταφέρνουν να προσφέρουν ψυχαγωγία;
Ένα παιδικό βιβλίο οπωσδήποτε πρέπει να προσφέρει διασκέδαση και αναγνωστική απόλαυση. Να είναι το κείμενο θελκτικό, να μη θέλει το παιδί να το αφήσει από τα χέρια του. Όχι να βαρυγκωμάει ή να μην το καταλαβαίνει και να χρειάζεται επεξήγηση από κάποιον μεγάλο. Σχετικά με τον διδακτισμό, σίγουρα δεν είναι κάτι αισθητικά ωραίο, αλλά και δεν λειτουργεί καθόλου πλέον για το σύγχρονο παιδί. Οποιοδήποτε δίδαγμα ή αξία θα πρέπει να δίνεται μέσα από τη δράση των ηρώων, την πλοκή, τα γεγονότα και όχι να αρθρώνεται. Να μην είναι δηλαδή το δίδαγμα λεκτικό. Είναι πολύ δύσκολο να επιτύχεις κάτι τέτοιο και πολύ συχνά εμείς οι μεγάλοι πέφτουμε στην παγίδα του διδακτισμού. Χρειάζεται να βρεθείς στο «ύψος» του παιδιού, να θυμηθείς πώς αντιλαμβανόσουν τα πράγματα όταν ήσουν παιδί, χρειάζεται να έχεις διατηρήσει την παιδική ματιά, την καθαρή αυτή παιδική οπτική των πραγμάτων, ώστε να μπορέσεις να μιλήσεις χωρίς διδακτισμό στα παιδιά.
Τι θα λέγατε ότι είναι αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον μικρών αλλά και μεγάλων αναγνωστών, και τους αρέσουν οι μύθοι, τα παράξενα, περίεργα και οριακά ανατριχιαστικά πλάσματα;
Το αίσθημα ότι υπάρχει κάτι αλλιώτικο, σκοτεινό, που δεν εμπίπτει στη λογική, έχει τις ρίζες του στο μυστήριο του θανάτου και σε όλους τους φόβους που γεννά αυτό. Την τάση προς το παράξενο, ακόμα και το μακάβριο πολλές φορές, τη βλέπουμε και στα παιδιά. Βρίσκουμε παντού κάτι ανεξήγητο που θα μας ιντριγκάρει να το αντιμετωπίσουμε ή να το εξηγήσουμε, αισθανόμαστε ίσως ότι υπάρχει κάτι το μη πεπερασμένο μέσα στον υλικό μας κόσμο, πολλές φορές του δίνουμε μορφή στοιχειού, τέρατος, βαμπίρ, φαντάσματος κ.λπ. Ίσως μας δίνει μια αίσθηση αιωνιότητας αυτό, ότι δεν είναι όλα προφανή και υλικά, ότι υπάρχει και κάτι άλλο πέρα από εμάς. Εκεί έχω καταλήξει, με πολύ απλά λόγια σας το λέω τώρα, γιατί με απασχολεί κι εμένα πολύ. Υπάρχει η κακή πλευρά αυτής της τάσης, βέβαια, αυτή των θεωριών συνωμοσίας, αλλά υπάρχει και η δημιουργική πλευρά που αποτελεί συμβολικό τρόπο έκφρασης και δήλωσης των φόβων μας και των επιθυμιών μας.
Πειραματίζονται οι Έλληνες συγγραφείς με διαφορετικές θεματικές και τρόπους γραφής;
Θεωρώ πως όσο ανοίγει η επαφή με το εξωτερικό και ερχόμαστε σε επαφή με περισσότερα μεταφρασμένα βιβλία και είδη μυθοπλασίας, οι επιρροές είναι διαφορετικές και η γκάμα εμπλουτίζεται. Για παράδειγμα, βλέπουμε τελευταία να ανεβαίνει η λογοτεχνία του φανταστικού, η ποιοτική λογοτεχνία του φανταστικού, καθώς το είδος αρχίζει να ωριμάζει, αποκτώντας σταδιακά έναν εγχώριο χαρακτήρα χωρίς ξένα δάνεια. Το ίδιο συμβαίνει και με τον μαγικό ρεαλισμό θεωρώ, που τον μάθαμε από τους λατινοαμερικανούς. Αρχίζει πολύ όμορφα να δένει με τη λαϊκή παράδοση της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Οπότε, ναι, θεωρώ πως οι Έλληνες πειραματίζονται πλέον πιο ώριμα, αλλά δεν αρκεί το «τι» γράφεις. Το σημαντικό είναι «πώς» το γράφεις. Και εκεί θέλει αρκετή δουλίτσα. Ευτυχές είναι επίσης ότι ακόμα και ποιοτικοί εκδοτικοί οίκοι πια αρχίζουν να εμπιστεύονται διαφορετικά είδη μυθοπλασίας, που δεν είναι τόσο «ελληνικά», και να επενδύουν.
Υπάρχει μια συγκροτημένη και θεσμική πλέον προσπάθεια στην Αμερική σχετικά με την λογοκρισία που φτάνει στην αλλοίωση ακόμα και την απαγόρευση αναγνωσμάτων. Θα θέλαμε ένα σχόλιο σας για το φαινόμενο αυτό.
Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση και σηκώνει πολλή συζήτηση. Θα πω ότι είμαι υπέρ της καλής αισθητικής σε όλα τα πράγματα και επίσης είμαι λίγο ευαίσθητη με την τέχνη. Εκτός από την περίπτωση που αυτή περιέχει κάτι που προωθεί ακραία βία ή αποτελεί κίνδυνο για παιδιά, νομίζω ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σε θέματα λογοκρισίας. Φανταστείτε ότι σε 50 και 100 χρόνια από τώρα, τα βιβλία που γράφονται σήμερα θα θεωρούνται ίσως βίαια, συντηρητικά ή θα προσβάλλουν κοινωνικές συνθήκες που δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να φανταστούμε. Δηλαδή, θέλω να πω, κάθε 3-5 γενιές θα ακυρώνουμε την παλαιότερης εποχής τέχνη επειδή αλλάζουν οι κοινωνικές επιταγές; Δεν είναι έτσι. Μπορεί να αλλάξει ένας τίτλος, ίσως μια διατύπωση σε μια βελτιωμένη έκδοση για να μην προσβάλει ομάδα συνανθρώπων μας, αυτά ναι. Κάθε έργο τέχνης και διανόησης θα πρέπει να εξετάζεται και να αξιολογείται στο πλαίσιο της εποχής μέσα στην οποία δημιουργήθηκε, διότι φέρει τους προβληματισμούς, τον τρόπο σκέψης και τα στερεότυπα των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Ο χρόνος και ο τόπος παίζουν μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση της παιδείας, της ιδιοσυγκρασίας και της κοσμοθεωρίας ενός καλλιτέχνη.
Είστε Artist-in-Residence στο Yale. Θα θέλαμε πολύ να μας πείτε δυο λόγια για αυτό.
Ο ρόλος αυτός σημαίνει ότι είμαι καλλιτέχνις στον τόπο μου, δηλαδή συνεργάζομαι με το Πανεπιστήμιο του Yale χωρίς να χρειαστεί να μεταβώ στην Αμερική, στο πλαίσιο της μεταδιδακτορικής μου έρευνας, που διεξάγεται στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας) του Α.Π.Θ. Πρόκειται για μια συνεργασία που αφορά έρευνα πάνω σε μια συγκεκριμένη μαρτυρία (στην εβραιοϊσπανική γλώσσα) επιζώντος του Ολοκαυτώματος με την οποία έχω ασχοληθεί, και τη συγγραφή ενός σεναρίου graphic novel. Είμαι πολύ ενθουσιασμένη για αυτό το πρότζεκτ, παρά τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις του, και στην πορεία θα μπορώ να αποκαλύψω περισσότερα, για τον εικονογράφο, αλλά και τον εκδοτικό οίκο που θα στηρίξει όλο αυτό. Αν και νομίζω το τελευταίο δεν είναι πολύ δύσκολο να το μαντέψετε…
Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια; Ετοιμάζετε κάτι άλλο;
Είναι η έκδοση του graphic novel που ανέφερα παραπάνω, αλλά πριν από αυτήν έρχεται νέο παιδικό βιβλίο από τις εκδόσεις Ίκαρος το φθινόπωρο του 2025. Πρόκειται για μια νέα περιπέτεια, με μια ηρωίδα που έχω δημιουργήσει με πολλή αγάπη. Ελπίζω τα παιδιά να την αγαπήσουν όσο αγάπησαν τον Εδουάρδο και την Οικογένεια Άντερσον. Παράλληλα, ετοιμάζονται και άλλα πράγματα, ίσως κάτι λογοτεχνικό για ενήλικες, επανέκδοση κάποιων μελετών μου, αλλά και εκδόσεις σχετικές με την εκπαίδευση. Καλά να είμαστε!
Τα βιβλία της Ευλαμπίας Τσιρέλη Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά (2022), Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση (2023) και Οικογένεια Αντερσον κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος.
Η δημιουργός του διάσημου Εδουάρδου μας αναλύει την αγάπη της για την παιδική λογοτεχνία.
[Συνέντευξη στη Νικολέτα Τσορμπατζόγλου]
Η συγγραφέας Ευλαμπία Τσιρέλη, μιλά στο The Opinion για το συγγραφικό της έργο, την τελευταία της επιτυχία αλλά και την συνεργασία της με το Πανεπιστήμιο Yale.
Έκτος από την μεγάλη γκάμα παιδικών βιβλίων που έχει γράψει τον τελευταίο καιρό, ασχολείται με την πεζογραφία και την ποίηση. Είναι εκπαιδευτικός αλλά και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ.
Τα τελευταία 11 χρόνια είναι συντονίστρια στο Εργαστήριο Συγγραφής «Imaginarium» και παραδίδει μαθήματα δημιουργικής γραφής.
Τι σε εμπνέει για τη συγγραφή των βιβλίων σου;
Έμπνευση μπορεί να αποτελέσει το οτιδήποτε. Ένας συγγραφέας κυρίως παρατηρεί τον κόσμο γύρω του και φιλτράρει συνεχώς. Μια ιστορία μπορεί να γεννηθεί από μια τυχαία στιγμή, από μία ατάκα στον δρόμο, από ένα βλέμμα, ένα όνειρο, μια κίνηση, έναν φόβο, από κάποια ανάμνηση που θυμάσαι θολά και μπλέκεται με μια σημερινή εμπειρία. Πραγματικά, από οτιδήποτε.
Γιατί επέλεξες να στραφείς περισσότερο στην παιδική λογοτεχνία; Τι σε γοητεύει σε αυτό το είδος;
Η αλήθεια είναι ότι τα τρία τελευταία χρόνια ασχολούμαι εντατικά με την παιδική λογοτεχνία. Η αρχή έγινε με το βιβλίο «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά », ακολούθησε «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» (εκδ. Ίκαρος), έπειτα η «Περιπέτεια στην Ιερουσαλήμ» (εκδ. Ελληνικής ΒιβλικήςΕταιρίας), μετά ήρθε η «Οικογένεια Άντερσον» (εκδ. Ίκαρος). Όπως λέω πάντα, πιστεύω πως ο Εδουάρδος με έκανε καλύτερο άνθρωπο καθώς ήρθα σε επαφή με το παιδί μέσα μου και αυτό ήταν λυτρωτικό. Μια περιπέτεια μεταμόρφωσης, αποδοχής αυτογνωσίας, ενδυνάμωσης. Με μεγάλη χαρά βλέπω ότι βοηθάει και τα παιδιά τα οποία αγαπούν ιδιαίτερα τον ήρωα αυτόν. Είναι μεγάλη πρόκληση το κείμενο για παιδιά, για πολλούς λόγους, και τεράστια ικανοποίηση να βλέπεις τις ιστορίες σου να αγαπιούνται από τα παιδιά. Δεν υπάρχει πιο σημαντικό πράγμα από αυτό ειδικά σε μία εποχή που μαστίζεται από τις οθόνες.
Μπορείς να εξηγήσεις στο κοινό τι είναι η δημιουργική γραφή;
Η δημιουργική γραφή είναι ένα εργαλείο θα έλεγα, με εφαρμογή σχεδόν σε όλους τους κλάδους. Έχει οφέλη για τον διαφημιστή μέχρι και τον συγγραφέα φυσικά, προσαρμόζεται σε όλες τις ηλικίες και, ανάλογα με τη στοχοθεσία των ασκήσεων, δίνει ποικίλα αποτελέσματα. Στην ουσία ασκείται κάποιος στο storytelling, στη δημιουργική σκέψη και έκφραση, στη βελτίωση του λόγου του. Έχει εφαρμογές στην εκπαίδευση και σε όλες τις τέχνες. Στο Εργαστήρι μου ωστόσο επικεντρώνομαι στη συγγραφή ιστοριών, στη λογοτεχνική γραφή, δηλαδή, τη μυθοπλασία αποκλειστικά, αλλά και την επιμέλεια του κειμένου.
Γιατί είναι χρήσιμη η εκμάθηση της δημιουργικής γραφής, ακόμα και αν δεν είσαι συγγραφέας;
Για όλα τα παραπάνω. Επιπλέον, είναι τρόπος έκφρασης αλλά βελτιώνει ακόμα και το τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε-μελετούμε ένα βιβλίο.
Υπάρχουν ευκαιρίες στους συγγραφείς στην Ελλάδα; Είναι δύσκολος επαγγελματικός χώρος;
Είναι σχετικά δύσκολος χώρος, ναι. Αρχικά πρέπει να γράψεις κάτι πραγματικά καλό ώστε να σε ξεχωρίσει ένας αξιόλογος εκδοτικός μεταξύ δεκάδων άλλων επίδοξων συγγραφέων. Έπειτα, να συνεχίσεις να παράγεις ποιοτικά βιβλία. Να έχεις συνέχεια. Να χτίσεις το αναγνωστικό σου κοινό. Να σε εμπιστευτεί ο κόσμος. Όμως το πιο σημαντικό από όλα θεωρώ ότι είναι να γράψεις κάτι αξιόλογο. Αργά ή γρήγορα, όπου κι αν βρίσκεσαι, θα ακουστεί. Τίποτα καλό δεν χάνεται. Αλλά θέλει τεράστια επιμονή και υπομονή.
Φαίνεται πως το τελευταίο σου βιβλίο, η «Οικογένεια Άντερσον» από τις εκδ. ΊΚΑΡΟΣ γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Θα μας μιλήσεις λίγο γι’ αυτό; Και τι να περιμένουμε στη συνέχεια;
Αυτή είναι η χρονιά της «Οικογένειας Άντερσον» όντως. Το βιβλίο έχει περάσει σε ανατύπωση μόλις τον 6ο μήνα της κυκλοφορίας του, έχω μεγάλη χαρά. Είναι μια ιστορία για αναγνώστες από 9 ετών και πρόκειται για μια περιπέτεια μυστηρίου με φόντο μια παράξενη έπαυλη στη Σκωτία, την οποία κληρονομεί μια συνηθισμένη οικογένεια. Όμως καθόλου συνηθισμένα δεν είναι τα όσα θα συμβούν εκεί. Όχι, δεν είναι άλλη μια ιστορία φαντασμάτων, ακουμπάει τον μαγικό ρεαλισμό και έχει πολλούς συμβολισμούς.
Αποδομώ το μοτίβο του βαμπίρ με σκοπό να πω αυτό που θέλω. Με χαροποιεί ιδιαίτερα που το βιβλίο αυτό αγαπιέται τόσο από μικρούς όσο και από μεγάλους, και περνούν όλοι καλά διαβάζοντάς το. Ειδικά όταν λαμβάνω σχόλια ότι παιδιά που δεν άγγιζαν βιβλίο το διάβασαν μέσα σε μια εβδομάδα και ζητούν κι άλλο, νιώθω τεράστια συγκίνηση αλλά και ευθύνη. Ευθύνη να συνεχίζω.
Μετά την «Οικογένεια Άντερσον» λοιπόν θα έρθει κάτι νέο για παιδιά τον Σεπτέμβριο του 2025, πάλι από τις εκδόσεις Ίκαρος. Κατά τα άλλα ετοιμάζω και κάτι που σχετίζεται με τη μεταδιδακτορική μου έρευνα και τη συνεργασία μου με το Yale, ένα graphic novel, αλλά προηγείται αρκετή έρευνα και προετοιμασία.
Παράλληλα, γράφω συνεχώς. Ακόμα κι αν δεν τα προορίζω για έκδοση, γράφω συνεχώς και διαβάζω για να γίνομαι καλύτερη.
Ποια οικογένεια είχατε στο μυαλό σας όταν γράφατε την «Οικογένεια Άντερσον»;
Όχι κάτι συγκεκριμένο, αλλά σίγουρα στοιχεία από διάφορα μοτίβα οικογένειας: Από τη δική μου, πατρική οικογένεια, και τη σχέση μου με τα αδέρφια μου, λίγο από οικογένεια Άνταμς και στοιχεία από μια ιδεατή ‒στα δικά μου μάτια και πρότυπα‒ οικογένεια.
Επιλέγετε, το «μυστικό» του βιβλίου να το ανακαλύψουν πρώτα τα παιδιά. Γιατί;
Σε ένα παιδικό βιβλίο με ήρωες παιδιά, αυτοί πρέπει να βρίσκονται πάντα στο προσκήνιο γιατί οι χαρακτήρες τους, η συμπεριφορά και η δράση τους είναι σημεία αναφοράς για τους μικρούς αναγνώστες. Επιπλέον, το ότι στην ιστορία τα αδέρφια λειτουργούν ανεξάρτητα από τους γονείς ‒σε ασφαλή πλαίσια‒ και έχουν τα δικά τους αδερφικά μυστικά και περιπέτειες, είναι πάντα καταστάσεις συναρπαστικές στην παιδική ηλικία. Και για εμάς τους μεγάλους είναι συναρπαστικό φυσικά, γιατί αυτές οι αναμνήσεις μάς έχουν μείνει: οι κρυφές συζητήσεις, οι «ανακαλύψεις», οι νύχτες που κοιμηθήκαμε πολύ αργά λέγοντας ιστορίες.
Πώς γεννήθηκε η «Οικογένεια Άντερσον»;
Γεννήθηκε από έναν συνδυασμό ιδεών και αναμνήσεων: Από κάτι που μου είχε πει μια μέρα ο μεγάλος μου αδερφός για να με τρομάξει (αγαπημένη συνήθεια των μεγάλων αδερφών) ‒το οποίο έμεινε μέσα μου και αναδύθηκε την κατάλληλη στιγμή‒, από κάτι που ξεκίνησα να γράφω για ένα σπίτι όταν ζούσα στο Εδιμβούργο, και από ένα μεγάλο όνειρο, να ζήσω κάποτε έστω για λίγο σε μια έπαυλη με πολλά δωμάτια που θα εξερευνώ κάθε μέρα. Πάντα με συνάρπαζαν τα δωμάτια με τις ντουλάπες και τα μπαούλα, τις βιβλιοθήκες και τα παλιά πράγματα.
Γιατί επιλέξατε τη Σκωτία για πατρίδα των ηρώων του βιβλίου σας;
Αρχικά, ταίριαξε στην ιστορία. Όμως, δεν μπορώ να πω ότι είναι μόνο αυτός ο λόγος. Έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τη Σκωτία, που ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία, με μια ανεξήγητη τάση προς εκείνα τα μέρη. Στα 23 μου κατάφερα να ζήσω για λίγο εκεί με αφορμή ένα σύντομο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Γενικά έχω μελετήσει πολύ την κελτική μυθολογία, τους θρύλους και την παράδοση, τα μεγαλιθικά μνημεία, τη γαελική διάλεκτο της Σκωτίας, τη μουσική, τη νεότερη ιστορία και, φυσικά, τη λογοτεχνία και την ποίηση. Όποτε μπορώ, πηγαίνω αλλά το μεγάλο όνειρο είναι να εγκατασταθώ κάποια στιγμή μόνιμα ή, έστω, για κάποιο μεγάλο διάστημα. Μέσα από την ιστορία των Άντερσον είχα την ευκαιρία να «ζήσω» για λίγο εκεί, προσπαθώντας φυσικά να μοιραστώ όλα τα βασικά χαρακτηριστικά της κουλτούρας, όπως τα οικόσημα και τις φατρίες, την κουζίνα, τα τοπία κ.ά.
Αν «φέρνατε» το βιβλίο στην Ελλάδα, ποια περιοχή θα μπορούσε να φιλοξενήσει τους ήρωές σας;
Δύσκολο να προσαρμοστεί η ιστορία αυτή σε κάτι ελληνικό. Σίγουρα θα την τοποθετούσα σε παλαιότερη εποχή, στην επαρχία, σε κάποιο αρχοντικό σε ένα ορεινό μυστηριώδες χωριό. Απλά οι χαρακτήρες και όλη η δράση θα άλλαζαν τελείως καθώς κάθε ιστορία επικαιροποιείται, προσαρμόζεται και νοηματοδοτείται μέσα στο δικό της χωροχρονικό πλαίσιο.
Πώς μαθαίνει ένα παιδί να γίνει αναγνώστης;
Θεωρώ ότι η αναγνωστική παιδεία καλλιεργείται πολύ πριν πιάσει το παιδί βιβλίο στα χέρια του. Σαφώς μιμείται, αργά ή γρήγορα, αυτό που βλέπει κάθε μέρα από το οικογενειακό του περιβάλλον. Ωστόσο, από τη νηπιακή ηλικία έχω δει πως βοηθάει πολύ η συζήτηση, ενώ η διερευνητική δεξιότητα μπορεί να καλλιεργηθεί πολύ εύκολα μέσα στη φυσική περιέργεια των παιδιών (όλα είναι μυστήρια για ένα παιδί!), με συχνές βόλτες στη φύση και παρατήρηση της γης αλλά και του ουρανού, και αφήγηση (storytelling). Ομοίως, στην πρώιμη και μέση παιδική ηλικία μπορούμε να ενθαρρύνουμε τη βιωματική μάθηση, να ενεργοποιήσουμε της φαντασία και την ευρηματικότητα, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες (οι δεξιότητες των ανθρώπων τείνουν να εκλείψουν, όπως και η χειρόγραφη γραφή – τρομακτικό). Σημαντικό είναι να μην τους δίνουμε έτοιμες απαντήσεις στις ερωτήσεις τους, αλλά να ενθαρρύνουμε την προσεκτική παρατήρηση και ανακάλυψη.
Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται άσχετα με τα βιβλία, αλλά δεν είναι. Τα βιβλία μιλούν για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις. Ο κόσμος όμως και οι ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να ενδιαφέρουν τον υποψήφιο αναγνώστη. Στην προεργασία που περιγράφηκε πιο πάνω, δουλεύουμε ακριβώς πάνω σε αυτή την κινητοποίηση της περιέργειας και του ενδιαφέροντος. Και, όταν λέω «δουλεύουμε» εννοώ όλοι: γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά.
Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας στην Ελλάδα;
Αν δεν βρίσκεται σε έναν εκδοτικό οίκο όπου τον σέβονται, τον αγαπούν και τον πιστεύουν, αντιμετωπίζει πολλά και αυτονόητα προβλήματα. Γενικότερα όμως το βιβλίο είναι υποβαθμισμένο στη χώρα μας. Ο συγγραφέας δεν μπορεί εύκολα να έχει υπόσταση επαγγελματία. Δηλαδή να βιοπορίζεται από τη συγγραφή. Πρέπει να δουλεύει πάντοτε σε κάτι άλλο για να βγάζει τα προς το ζην. Και αυτό, όταν είσαι μάχιμος συγγραφέας, όταν βγάζεις δηλαδή παραγωγή, μπορεί να είναι εξαντλητικό και ψυχοφθόρο. Ορισμένοι είμαστε τυχεροί που το βιοποριστικό μας επάγγελμα σχετίζεται με τα βιβλία, την εκπαίδευση ή τον πολιτισμό.
Ποι@ είναι @ ιδανικ@ αναγνώστ@ για τα βιβλία σας;
Σχετικά με τα παιδικά βιβλία μου, θέλω να πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι, μεγάλοι και μικροί, είναι ιδανικοί αναγνώστες καθώς ο στόχος και η επιθυμία μου πάντα είναι να φτιάχνω βιβλία-φωλιές, ιστορίες-καθρέφτες, κλασικές περιπέτειες που όλοι αγαπήσαμε και αγαπάμε. Δεν ξέρω αν τα καταφέρνω, ο χρόνος θα δείξει.
Ποια είστε; Μπορείτε να μας «συστηθείτε» μέσα από 5 έργα τέχνης που σας περιέχουν;
1.Tο ποίημα «Άνναμπελ Λη» του Ε.Α. Poe, 2. οι πίνακες του Arnold Böcklin ‒κυρίως αυτοί με φεγγαρόφωτο και αγριεμένη θάλασσα (υπάρχει και μέσα στους Άντερσον ένας), 3. οι αρχαιότητες τέχνης της Ασσυριακής και Βαβυλωνιακής παράδοσης, 4. η μουσική και η φιλοσοφία του David Bowie και 5. η ταινία «2001: H Οδύσσεια του Διαστήματος» του Stanley Kubrick.
Τι φοβάστε και πώς αντιμετωπίζετε τους φόβους σας;
Φοβάμαι κυρίως τις ανίατες ασθένειες και τα ατυχήματα. Οτιδήποτε δηλαδή ξεφεύγει από τον έλεγχό μου. Τον θάνατο τον έχω φιλοσοφήσει αρκετά όπως και την απώλεια, αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν τον φοβάμαι. Θα έλεγα πως, σχεδόν ασυναίσθητα και ενστικτωδώς, έχω αναπτύξει ένα σύστημα μετουσίωσης των φόβων σε διαρκή δημιουργικότητα, σε συμβολισμό, σε όρεξη για ζωή και ανακάλυψη. Εξάλλου, όπως γίνεται και στους Άντερσον, βγαίνοντας κανείς μέσα από το σκοτάδι, βλέπει τον κόσμο ακόμα πιο φωτεινό.
Η δεύτερη ιστορία του Εδουάρδου, του ποντικού που είχε φτερά, που τελικά κατάλαβε πως ήταν νυχτερίδα και είχε δυο οικογένειες, τη βιολογική και την ανάδοχη. Η δράση τοποθετείται σ’ ένα δάσος, με πολλά μικρά ζωάκια, την ημέρα της μεγάλης γιορτής της Ασημένιας Ακρίδας. Όμως συμβαίνει μια καταστροφή, σεισμός, η σπηλιά των νυχτερίδων φράζει από βράχια και οι κάτοικοί της παγιδεύονται. Από κει και ύστερα ξεκινούν συζητήσεις για το εάν τα υπόλοιπα ζώα θα επέμβουν για σώσουν τις εχθρικές νυχτερίδες, πώς θα οργανωθούν, κλπ. Αν κάποιος ήθελε να διαβάσει ένα εγχειρίδιο για την εθελοντική προσφορά, τη συλλογικότητα, την κοινή προσπάθεια και τους τρόπους οργάνωσης επιχειρήσεων διάσωσης δεν θα εύρισκε καλύτερο βιβλίο για παιδιά. Ο θετικός διδακτισμός περνάει χωρίς υπερβολές καθώς όσα προτείνονται για την επιχείρηση είναι αναπόσπαστα δεμένα με την καθαυτή δράση των ηρώων. Εξαιρετικό!
Ο σωστός διδακτισμός του Εδουάρδου μου θύμισε έντονα τις μικρές ιστορίες της Κλάρας του κλασικού Βούλγαρου συγγραφέα Ντιμίτερ Ινκιοφ ( Η αδελφή μου η Κλάρα, 7 τομίδια, διαφ. μεταφραστές, Πατάκης). Τις ξαναδιάβασα μετά από τριάντα και βάλε χρόνια και δεν έχουν παλιώσει καθόλου επειδή αφενός τα περισσότερα από τα μικρά καθημερινά των παιδιών δεν έχουν αλλάξει, και αφετέρου το χιούμορ με το οποίο τα αντιμετωπίζει ο Ινκιόφ σβήνει τα όποια αδέξια διδακτικά γράφουν ακόμα πολλοί συγγραφείς!
Η Ευλαμπία Τσιρέλη είναι συγγραφέας, εκπαιδευτικός και διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας. Διδάσκει επίσης δημιουργική γραφή στο σχολείο και στο εργαστήρι της. Το πιο πρόσφατο βιβλίο της είναι «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» (εκδ. Ικαρος), η δεύτερη περιπέτεια του ομώνυμου ήρωα.
Ποια βιβλία έχετε αυτόν τον καιρό πλάι στο κρεβάτι σας;
«Τραγουδώ εγώ και το βουνό χορεύει» της Ιρένε Σολά, «Και με το φως του λύκου επανέρχονται» της Ζυράννας Ζατέλη, «Πούσι» του Νίκου Καββαδία, «Treasure Island» του R. L. Stevenson.
Ποιο ήταν το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που μάθατε πρόσφατα χάρη στην ανάγνωση ενός βιβλίου;
Εμαθα πολλά αδιανόητα πράγματα που δεν ήξερα για το Μπίρκεναου από το βιβλίο «Από τη Θεσσαλονίκη στο Ζοντερκομάντο του Αουσβιτς» του Μαρσέλ Νατζαρή.
Ποιο κλασικό βιβλίο διαβάσατε πρόσφατα για πρώτη φορά;
Το «Ενα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» της Μπέτι Σμιθ.
Περιγράψτε την ιδανική αναγνωστική συνθήκη.
Καλοκαίρι, διακοπές, τζιτζίκια, απογευματάκι κάτω απ’ το δέντρο.
Υπάρχουν βιβλία για τα οποία να νιώθετε ενοχές που σας άρεσαν;
Οχι. Αλλά με βάζετε σε πειρασμό να βρω να διαβάσω ένα τέτοιο βιβλίο.
Τι είναι αυτό που σας συγκινεί περισσότερο σε ένα βιβλίο;
Οταν αφήνει έντονα το αποτύπωμά του μέσα μου, σαν να επικοινωνώ με τον συγγραφέα, σαν να έχω τις ίδιες αναμνήσεις και εμπειρίες με τον ήρωα.
Ποιο είναι το επόμενο βιβλίο που θα διαβάσετε;
Πέρα από τα δοκίμια και τα άρθρα που πρέπει να μελετήσω λόγω της ακαδημαϊκής ιδιότητας, θέλω να ξεκινήσω το κλασικό «Ο Γλάρος Ιωνάθαν Λίβινγκστον» του Ρίτσαρντ Μπαχ.
Τι μηνύματα περνάει η ιστορία στα παιδιά;
Μέσα από τη δράση του Εδουάρδου και των υπόλοιπων ηρώων αναδεικνύεται πρωτίστως η δύναμη της συνεργασίας και της αλληλεγγύης μεταξύ διαφορετικών ομάδων, καθώς και η συνύπαρξη αυτών. Αλλα μηνύματα είναι πως τίποτα δεν είναι τόσο φοβερό όταν τελικά το αντιμετωπίζεις, πως όλοι έχουμε ένα σκοπό για τον οποίο ίσως χρειάζεται να μπούμε στη… «μεγάλη σπηλιά» και πως μόλις βρούμε τον σκοπό μας μπορούμε να γίνουμε έμπνευση για τους άλλους.
Πώς θα αντιμετωπίσει ο ήρωας την άρνηση και τον φόβο κάποιων για βοήθεια στην περιπέτειά τους;
Αρχικά, ο Εδουάρδος θα δώσει πρώτος ο ίδιος το παράδειγμα μέσα από την άμεση κινητοποίησή του να βοηθήσει. Επειτα, θα δείξει κατανόηση στον φόβο κάποιων να συμμετάσχουν στην επιχείρηση διάσωσης. Τέλος, μέσα από έναν έξυπνο τρόπο θα καταδείξει, χωρίς καν να μιλήσει, ότι καθένας μας μπορεί να βρεθεί σε αντίστοιχη θέση ανάγκης.
Η Ευλαμπία Τσιρέλη είναι συγγραφέας, θεολόγος εκπαιδευτικός στην ιδιωτική μέση εκπαίδευση, Διδάκτωρ Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας Α.Π.Θ. και δασκάλα δημιουργικής γραφής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μας μιλάει μεταξύ άλλων για το Εργαστήρι Συγγραφής Ιmaginarium και για το νέο της βιβλίο, ενώ κάνουμε και μία ωραία βόλτα στον κόσμο της!
Τι σας ώθησε στη συγγραφή; Θυμάστε την πρώτη σας συγγραφική απόπειρα;
Θυμάμαι τον εαυτό μου από πολύ μικρή ηλικία να αφηγείται ή να γράφει ιστορίες, στίχους, πεζά. Αν με ώθησε κάτι περισσότερο στην πορεία, μάλλον ήταν η γενικότερη ιδιοσυγκρασία της οικογένειάς μου να αφηγείται ιστορίες και να μπλέκει την πραγματικότητα με τη μυθοπλασία. Την πρώτη απόπειρα γραφής την έκανα στους τοίχους του δωματίου μου με δικούς μου στίχους κι έπειτα σε διάφορα σημειωματάρια, με ποιήματα και πεζά. Ώριμη απόπειρα συγγραφής όμως, με δομημένη πλοκή σε διήγημα, μπορώ να πω ότι έκανα το 2006. Ήταν μια ιστορία μαγικού ρεαλισμού με φόντο το Εδιμβούργο όπου και κατοικούσα τότε, και με θέμα κάποιους ανθρώπους του περιθωρίου. Γενικά το θέμα της περιθωριοποίησης και του σκοταδιού είναι σταθερό στα γραπτά μου από τότε, είτε πρόκειται για πεζογραφία είτε για ποίηση.
Είστε δημιουργός του Εργαστηρίου Συγγραφής Imaginarium. Μιλήστε μας γι’ αυτό.
Το Εργαστήρι δημιουργήθηκε το 2014, όταν ο όρος «δημιουργική γραφή» στην Ελλάδα ήταν ένας πολύ καινούργιος ακόμα όρος. Με επιμονή και πολλή δουλειά, η κοινότητα μεγάλωσε και αυτή τη στιγμή μετρώ πάνω από 500 απόφοιτους. Το κυριότερο προσδοκώμενο του προγράμματος είναι η βελτίωση του λόγου, η συγγραφική αυτογνωσία και η συνεχής εξέλιξη και εξάσκηση. Είναι ένα δυναμικό ξεκίνημα για τον ενδιαφερόμενο που θέλει να δουλέψει, και μια καλή καθοδήγηση για τα πρώτα δύσκολα συγγραφικά και εκδοτικά βήματα που πολλές φορές κρύβουν παγίδες και απογοητεύσεις όταν δεν έχουμε δουλέψει ή προετοιμαστεί σωστά.
Ο Εδουάρδος ξαναχτυπά! «Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Διάσωση» είναι η δεύτερη περιπέτεια του Εδουάρδου. Ποια είναι τα μηνύματα που θέλετε να περάσετε στους μικρούς αναγνώστες;
Όπως και στο πρώτο βιβλίο, «Ο Εδουάρδος και η μεγάλη Σπηλιά», έτσι και στο δεύτερο, πρώτα γεννήθηκε η ιστορία μέσα στο μυαλό μου κι έπειτα τα μηνύματα προέκυψαν αρμονικά και αβίαστα μέσα από τον ίδιο τον ήρωα και τη δράση. Το δεύτερο αυτό βιβλίο έχει να κάνει με την αλληλεγγύη και με τη βοήθεια σε κάποιους που πραγματικά δοκιμάζονται. Ο Εδουάρδος έχει πια μεγαλώσει και είναι ένας νέος με σπουδαίες ποιότητες χαρακτήρα. Αφού λοιπόν έχει ανακαλύψει την αληθινή του φύση, αυτή της νυχτερίδας δηλαδή, και την απολαμβάνει, έχει δυναμώσει και είναι έτοιμος να βοηθήσει τους άλλους. Οι μικροί (και οι μεγάλοι) αναγνώστες μπορούν να δουν μέσα από την ιστορία πόσο σημαντικό είναι να είμαστε ανοιχτοί να βοηθάμε τους άλλους, από όποια φυλετική ή κοινωνική ομάδα κι αν προέρχονται. Οι δύο διαφορετικές ομάδες εδώ είναι τα ποντίκια και οι νυχτερίδες, με τα ποντίκια να είναι αρκετά επιφυλακτικά απέναντι στις νυχτερίδες. Όλοι οι ήρωες αυτής της περιπέτειας δυναμώνουν προσφέροντας. Ακόμα και οι κακοί, μέσω της αγάπης, μαλακώνουν και μεταμορφώνονται. Άλλα μηνύματα του βιβλίου είναι τι σημαίνει πραγματικός ήρωας, καθώς επίσης πόσο σπουδαίο είναι να αντιμετωπίζουμε το σκοτάδι μας και να ξεπερνάμε τον εαυτό μας ή πόσο σημαντικό είναι να πιστεύουμε στον εαυτό μας και στον προσωπικό μας προορισμό.
Στον κόσμο της Ευλαμπίας…
…Ποια χρώματα κυριαρχούν αυτό το διάστημα;
Το βασικό είναι το μαύρο, που το κρατώ διαχρονικά και δεν φεύγει ποτέ από πάνω μου. Αγαπώ πολύ τη βασική παλέτα της Γης, δηλαδή μπλε, πράσινο, καφέ σε όλες τις αποχρώσεις τους. Τελευταία έχω βάλει στη ζωή μου το έντονο κίτρινο.
…Ποια αρετή είναι η πιο σημαντική;
Αν επέλεγα μία, θα έλεγα πως η πιο σημαντική αρετή είναι η αυταγάπη διότι μόνο μέσω αυτής μπορεί κανείς να αγαπήσει πραγματικά και υγιώς τους άλλους.
…Ποια ταινία, ποιο βιβλίο, ποια προσωπικότητα επηρέασε τη συνέχεια της διαδρομής;
Είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω μόνο ένα σε κάθε κατηγορία. Στα πρώτα νεανικά χρόνια σίγουρα θα έλεγα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν ως προσωπικότητα, Άρχοντας των Δαχτυλιδιών ως βιβλίο και οι περιπέτειες του Ιντιάνα Τζόουνς ως ταινία, αλλά και πολλά άλλα βιβλία έχουν συμβάλει στη διαμόρφωσή μου, όπως Βερν, Ουάιλντ, Πόε κ.ά., αλλά και πολλή μουσική! Συνήθως τα συνδύαζα. Για παράδειγμα, την περίοδο που μελετούσα καταραμένους ποιητές, άκουγα Cure και αγαπημένη ταινία ήταν το The Crow. Όταν άκουγα φανατικά Pink Floyd, διάβαζα δυστοπία ή επιστημονική φαντασία και έβλεπα ταινίες στο στυλ του Blade Runner. Το ίδιο και με τους Uriah Heep. Me Björk διάβαζα μαγικό ρεαλισμό και σουρεαλισμό κι έβλεπα Lynch. Κάπως έτσι πήγαινε, σε τρίπτυχα. Τώρα πια με επηρεάζει ένα κύμα από διάφορες μορφές τέχνης, και πλήθος καλλιτεχνών. Οι προσωπικότητες που με εμπνέουν δε, είναι πολύ απλοί και κοντινοί μου άνθρωποι.
Το προεφηβικό “Ο Εδουάρδος και η Μεγάλη Σπηλιά”, της Ευλαμπίας Τσιρέλη, είναι ένα υπέροχο βιβλίο υψηλών αξιώσεων και εκλεπτυσμένων αποχρώσεων. Ένα βιβλίο που οι εκδόσεις Ίκαρος φρόντισαν επιμελώς κάθε μέρος της υλοποίησης των δύο έργων τέχνης που συνδυάζει, τον γραπτό λόγο και την εικονογράφηση.
Η εξαιρετικά ταλαντούχα συγγραφέας του, με ένα μαγευτικό τρόπο, κατάφερε θαυμαστά μέσα στην περιορισμένη έκταση των 88 σελίδων να δημιουργήσει λεπτομερώς δύο διαφορετικούς κόσμους. Βοηθό της σε αυτό το εκπληκτικό επίτευγμα είχε και την χαρισματική, λαμπρή εικονογράφο, Τριανταφυλλιά Βάσσου, που με την εικονογράφησή της αγκάλιασε το κείμενο αρμονικά, αέρινα και εκφραστικά.
Μέσα από τις περιπέτειες ενός αξιολάτρευτου, διαφορετικού, νεαρού ποντικούλη, του Εδουάρδου, οι νεαροί αναγνώστες θα ψυχαγωγηθούν, θα περάσουν ώρες απολαυστικής ανάγνωσης και ταυτόχρονα θα ωφεληθούν σε πολλά επίπεδα.
Το τόσο αριστοτεχνικό και φίνο κείμενο θα τους συνεπάρει και θα τους μεταφέρει σε ένα μοναδικό λογοτεχνικό κόσμο όπου κάθε γωνία του είναι έξυπνα φτιαγμένη και ορθά τοποθετημένη σε σχέση με την πλοκή της ιστορίας. Διαβάζοντας το, οι νεαροί αναγνώστες, θα αισθανθούν ότι ζουν εκεί μαζί με τους ήρωες και θα νιώσουν όσα κι εκείνοι νιώθουν!
“Ο Εδουάρδος και η μεγάλη σπηλιά” είναι ένα βιβλίο διαρθρωμένο γύρω από τρεις βασικές συνιστώσες: την διαφορετικότητα, το μπούλινγκ και την υιοθεσία. Η αποδοχή του άλλου, οι ισορροπίες και οι αλήθειες της ζωής, η αξία της επιμονής και της υπομονής, ο τρόπος που οι πολλοί γίνονται όχλος υποστηρίζοντας τους εκφοβιστές, οι θετοί και βιολογικοί γονείς, οι συμβιβασμοί, οι υποχωρήσεις, η αγάπη, η φιλία, η κατανόηση, είναι μερικά μόνο από τα τόσα σημαντικά για τα οποία μιλά σε αυτό το βιβλίο η Ευλαμπία Τσιρέλη με την πένα της και η Τριανταφυλλιά Βάσσου με τα μολύβια της.
Το παραμυθένιο “Ο Εδουάρδος και η μεγάλη σπηλιά”, της Ευλαμπίας Τσιρέλη, είναι ένα βιβλίο που τα έχει όλα… ή πιο σωστά έχει όλα αυτά τα οποία χρειάζεται ένα παιδί να μάθει, να κατανοήσει και να εφαρμόσει στη ζωή του, καθώς επίσης και αρκετά που θα πρέπει να αποφύγει. Είναι ένα ανεκτίμητο βιβλίο που αξίζει να αγοραστεί ξανά και ξανά ώστε να διαβαστεί αλλά και να χαριστεί σε όλα τα παιδιά. Είναι υπέροχο! Είναι μοναδικό! Θα το λατρέψετε!
Ενθυμούμενη τις οικογενειακές διακοπές στο δάσος και τις ιστορίες γύρω από τη φωτιά, η Ευλαμπία αφηγείται στο istorima τη ζωή της. Απ’ την αγάπη για την ποίηση και τις ιστορίες του Oscar Wilde, έως τα πρώτα εκδοτικά εγχειρήματα, εξιστορεί το πώς η συγγραφή έγινε η κύρια ενασχόλησή της. Μιλά για τις ιδιαίτερες θεματικές που περιλαμβάνονται στις μελέτες της, τη διδασκαλία Δημιουργικής Γραφής, ενώ μοιράζεται και τη μεγάλη της αγάπη για τον Tolkien και τη συνάντησή της με τον βιογράφο του, Colin Duriez.
ΕΥΛΑΜΠΙΑ ΤΣΙΡΕΛΗ 